ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α' ΤΑΞΗΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ (Οδηγίες Διδασκαλίας Ημερήσιο - Εσπερινό)

Αξιολόγηση Χρήστη: 0 / 5

Αστέρια ΑνενεργάΑστέρια ΑνενεργάΑστέρια ΑνενεργάΑστέρια ΑνενεργάΑστέρια Ανενεργά
 
Pin It

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ  ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α' ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ - ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΩΝ 2017-2018

 Αρ.Πρωτ.164292/Δ2/03-10-2017/ΥΠΠΕΘ

ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ
Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ
ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ
ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ
ΤΜΗΜΑ Α
Πληροφορίες: Α. Πασχαλίδου, B. Πελώνη
Τηλέφωνο: 210-3443422, 210-3442238

ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών στο Γυμνάσιο για το σχολ. έτος 2017 – 2018
Σχετ.: Το με αρ. πρωτ. εισ. ΥΠ.Π.Ε.Θ. 156798/20-09-2017 έγγραφο

Μετά από σχετική εισήγηση του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (πράξη 36/14-09-2017 του Δ.Σ) σας αποστέλλουμε τις παρακάτω οδηγίες για τη διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών στο Γυμνάσιο για το σχολικό έτος 2017-2018.

I. Βιολογία, (Τάξεις: Α΄, Β΄, Γ΄ Ημερήσιου και Εσπερινού Γυμνασίου)

II. Γεωλογία-Γεωγραφία, (Τάξεις: Α΄, Β΄ Ημερήσιου και Εσπερινού Γυμνασίου)

III. Φυσική, (Τάξεις: Α΄, Β΄, Γ΄ Ημερήσιου και Εσπερινού Γυμνασίου)

IV. Χημεία, (Τάξεις: Β΄ και Γ΄ Ημερησίου και Εσπερινού Γυμνασίου)

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ-ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ
Ι. ΒΙΟΛΟΓΙΑ


ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α΄ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Θα διδαχθεί το βιβλίο Βιολογία Α΄ Γυμνασίου (Ε. Μαυρικάκη, Μ. Γκούβρα, Α. Καμπούρη), Βιβλίο Μαθητή, 2017

Ενότητα

Παρατηρήσεις/Δραστηριότητες

Ώρες

Κεφάλαιο 1ο: Οργάνωση της ζωής (7 ώρες)

1.1 Τα χαρακτηριστικά των οργανισμών

Προτείνεται να δίνεται μικρότερη έμφαση σε επιμέρους χαρακτηριστικά των οργανισμών και να αναδεικνύεται η σχέση μεταξύ των μορφολογικών και λειτουργικών χαρακτηριστικών.

1

1.2 Κύτταρο:
Η μονάδα της ζωής

Προτείνεται να μη δίνεται έμφαση στη λεπτομερή περιγραφή των κυτταρικών οργανιδίων. Η απλή αναφορά στο ρόλο του πυρήνα, της κυτταρικής μεμβράνης, του κυτταροπλάσματος, των μιτοχονδρίων, των χλωροπλαστών και του κυτταρικού τοιχώματος είναι αρκετή, για να εξυπηρετήσει και την κατανόηση των λειτουργικών διαφορών μεταξύ φυτικών και ζωικών κυττάρων.

Εξοικείωση των μαθητών με τη χρήση του μικροσκοπίου

 Εργαστηριακή άσκηση :
Μικροσκοπική παρατήρηση φυτικών κυττάρων

Εργαστηριακή άσκηση :
Μικροσκοπική παρατήρηση ζωικών κυττάρων (πρόκειται για τις ασκήσεις 1 και 2 του εργαστηριακού οδηγού).

4

1.3 Η οργάνωση των πολυκύτταρων οργανισμών

 

1

1.4 Αλληλεπιδράσεις και προσαρμογές

Προτείνεται να συζητηθεί στην τάξη ότι σε κάθε περιβάλλον επιβιώνουν οι καλύτερα προσαρμοσμένοι οργανισμοί. Επίσης, να γίνει σαφές με χρήση παραδειγμάτων ότι καλύτερα προσαρμοσμένοι σε ένα περιβάλλον δεν είναι απαραίτητα οι πιο «δυνατοί» οργανισμοί.

Προτείνεται να αξιοποιηθεί και το ακόλουθο διδακτικό υλικό:

α) Το προσαρτημένο κείμενο 1 με τίτλο «Για τις “προσαρμογές” (προσαρμοστικά γνωρίσματα) των οργανισμών».

β) Βιολογικές προσαρμογές
http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/6668?locale=el

γ)Χαρακτηριστικά με προσαρμοστική αξία: ράμφη πουλιών
http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/3645?locale=el

1

Κεφάλαιο 2ο: Πρόσληψη ουσιών και πέψη (7 ώρες)

2.1 Η παραγωγή θρεπτικών ουσιών στα φυτά

- φωτοσύνθεση

Προτείνεται να δοθεί έμφαση στη σημασία της φωτοσύνθεσης για τη διατήρηση της ζωής στον πλανήτη.

Μπορεί να αξιοποιηθεί και το διδακτικό υλικό:
Τα πειράματα του Priestley: http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/4922?locale=el

Προτείνεται η παρουσίαση του βιντεοσκοπημένου πειράματος που υπάρχει στο ψηφιακό μαθησιακό αντικείμενο:
Φωτοσύνθεση: Παραγωγή αμύλου  http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/3137?locale=el

2

2.2 Η πρόσληψη ουσιών και πέψη στους μονοκύτταρους

 

2

2.3 Η πρόσληψη ουσιών και πέψη στους ζωικούς οργανισμούς

Προτείνεται να δοθεί έμφαση στις ομοιότητες και στις διαφορές μεταξύ των πεπτικών συστημάτων των διαφόρων οργανισμών,  μέσα από τις οποίες αναδεικνύεται η εξελικτική διάσταση.

Μπορεί να αξιοποιηθεί το διδακτικό υλικό:
Πρόσληψη τροφής σε μονοκύτταρους και ζωικούς οργανισμούς  http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/2711?locale=el.

2.4 Η πρόσληψη ουσιών και πέψη στον άνθρωπο

Προτείνεται να δίνεται έμφαση στη σχέση της διατροφής με τη διατήρηση της υγείας και να αναδεικνύεται η αξία της «Μεσογειακής διατροφής».

Μπορεί να αξιοποιηθεί το διδακτικό υλικό:

α) Το πεπτικό σύστημα του ανθρώπου
http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/6690?locale=el
β) Ισορροπημένη διατροφή
http://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/3740
γ) Φτιάξε τη δική σου διατροφική πυραμίδα
http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/3685?locale=el

3

Κεφάλαιο 3ο: Μεταφορά και αποβολή ουσιών (6 ώρες)

3.1 Η μεταφορά και η αποβολή ουσιών στους μονοκύτταρους

4η εργαστηριακή άσκηση

Η μεταφορά ουσιών στα φυτά
(πρόκειται για την άσκηση 5 του εργαστηριακού οδηγού).

Μπορεί να αξιοποιηθεί το διδακτικό υλικό:
Τα στόματα των φύλλων  http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/3134?locale=el

2

3.2 Η μεταφορά και αποβολή ουσιών στα φυτά

3.4 Η μεταφορά και αποβολή ουσιών στον άνθρωπο

Μπορεί να αξιοποιηθεί το διδακτικό υλικό:

α) Κυκλοφορία του αίματος στην καρδιά
http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/3113?locale=el

β) Καρδιά και υγεία
 http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/4126?locale=el

4

Κεφάλαιο 4ο: Αναπνοή (5 ώρες)

4.1 Η αναπνοή στους μονοκύτταρους

Προτείνεται η διδασκαλία να έχει στόχο οι μαθητές να:

α) Κατανοήσουν το ρόλο της κυτταρικής αναπνοής ως διαδικασία παραγωγής ενέργειας σε κάθε οργανισμό.

β) Συνδέσουν την πρόσληψη της τροφής με τον τρόπο που αυτή εξασφαλίζει ενέργεια στον οργανισμό ,

γ) Διακρίνουν την αναπνοή σε επίπεδο οργανισμού από την κυτταρική αναπνοή με την οποία παράγεται ενέργεια

δ) Συσχετίσουν τη φωτοσύνθεση με την αναπνοή ως τις δύο διαδικασίες με τις οποίες παράγεται και καταναλώνεται οξυγόνο αντίστοιχα.

Ενδείκνυται η χρήση κατάλληλου- εγκεκριμένου ψηφιακού υλικού για την καλύτερη κατανόηση των δύο παραπάνω εννοιών, οι οποίες αναφέρονται στον μικρόκοσμο και δεν έχουν εμπειρικές αναφορές.

Στην κατεύθυνση αυτή μπορεί να αξιοποιηθεί το διδακτικό υλικό:
α) Σχέση φωτοσύνθεσης Κυτταρικής αναπνοής
http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/5625?locale=el
β) Διαπνοή – Αναπνοή
http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/6271

2

4.2 Η αναπνοή στα φυτά

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο

Κατά τη διδασκαλία της ενότητας αυτής θα πρέπει να αναδεικνύεται η συμβολή του τρόπου και των συνθηκών ζωής του σύγχρονου ανθρώπου (κάπνισμα, ατμοσφαιρική ρύπανση) στην καλή λειτουργία του αναπνευστικού του συστήματος και οι επιπτώσεις τους στην υγεία (εμφύσημα, βρογχίτιδα κτλ.).

Μπορεί να αξιοποιηθεί το διδακτικό υλικό:
α) Τα όργανα του αναπνευστικού συστήματος
 http://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/4914

β) Κυτταρική αναπνοή
http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/5700?locale=el

γ) Ανταλλαγή των αναπνευστικών αερίων
 http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/5786?locale=el

3

Σύνολο διδακτικών ωρών

25

 


ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α΄ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Θα διδαχθεί το βιβλίο Βιολογία Α΄ Γυμνασίου (Ε. Μαυρικάκη, Μ. Γκούβρα, Α. Καμπούρη), Βιβλίο Μαθητή, 2017

Ενότητα

Παρατηρήσεις/Δραστηριότητες

Ώρες

Κεφάλαιο 1ο: Οργάνωση της ζωής (11 ώρες)

1.1 Τα χαρακτηριστικά των οργανισμών

Προτείνεται να δίνεται μικρότερη έμφαση σε επιμέρους χαρακτηριστικά των οργανισμών και να αναδεικνύεται η σχέση μεταξύ των μορφολογικών και λειτουργικών χαρακτηριστικών.

2

1.2 Κύτταρο: Η μονάδα της ζωής

Προτείνεται να μη δίνεται έμφαση στη λεπτομερή περιγραφή των κυτταρικών οργανιδίων. Η απλή αναφορά στο ρόλο του πυρήνα, της κυτταρικής μεμβράνης, του κυτταροπλάσματος, των μιτοχονδρίων, των χλωροπλαστών και του κυτταρικού τοιχώματος είναι αρκετή, για να εξυπηρετήσει και την κατανόηση των λειτουργικών διαφορών μεταξύ φυτικών και ζωικών κυττάρων.

Εξοικείωση των μαθητών με τη χρήση του μικροσκοπίου και

 Εργαστηριακή άσκηση :
Μικροσκοπική παρατήρηση φυτικών κυττάρων

Εργαστηριακή άσκηση :
Μικροσκοπική παρατήρηση ζωικών κυττάρων

(πρόκειται για τις ασκήσεις 1 και 2 του εργαστηριακού οδηγού).

5

1.3 Η οργάνωση των πολυκύτταρων οργανισμών

 

1

1.4 Αλληλεπιδράσεις και προσαρμογές

Προτείνεται να συζητηθεί στην τάξη ότι σε κάθε περιβάλλον επιβιώνουν οι καλύτερα προσαρμοσμένοι οργανισμοί. Επίσης, να γίνει σαφές με χρήση παραδειγμάτων ότι καλύτερα προσαρμοσμένοι σε ένα περιβάλλον δεν είναι απαραίτητα οι πιο «δυνατοί» οργανισμοί.

Προτείνεται να αξιοποιηθεί και το ακόλουθο διδακτικό υλικό:
α) Το προσαρτημένο κείμενο 1 με τίτλο «Για τις “προσαρμογές” (προσαρμοστικά γνωρίσματα) των οργανισμών».

β) Βιολογικές προσαρμογές  http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/6668?locale=el

γ) Χαρακτηριστικά με προσαρμοστική αξία: ράμφη πουλιών
 http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/3645?locale=el

3

Κεφάλαιο 2ο: Πρόσληψη ουσιών και πέψη (10 ώρες)

2.1 Η παραγωγή θρεπτικών ουσιών στα φυτά - φωτοσύνθεση

Προτείνεται να δοθεί έμφαση στη σημασία της φωτοσύνθεσης για τη διατήρηση της ζωής στον πλανήτη.

Μπορεί να αξιοποιηθεί και το διδακτικό υλικό:

Τα πειράματα του Priestley
http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/4922?locale=el

Προτείνεται η παρουσίαση του βιντεοσκοπημένου πειράματος που υπάρχει στο μαθησιακό αντικείμενο
Φωτοσύνθεση: Παραγωγή αμύλου
http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/3137?locale=el

3

2.2 Η πρόσληψη ουσιών και πέψη στους μονοκύτταρους

 

2

2.3 Η πρόσληψη ουσιών και πέψη στους ζωικούς οργανισμούς

Προτείνεται να δοθεί έμφαση στις ομοιότητες και στις διαφορές μεταξύ των πεπτικών συστημάτων των διαφόρων οργανισμών,  μέσα από τις οποίες αναδεικνύεται η εξελικτική διάσταση.

Μπορεί να αξιοποιηθεί το διδακτικό υλικό:
Πρόσληψη τροφής σε μονοκύτταρους και ζωικούς οργανισμούς
 http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/2711?locale=el.

2.4 Η πρόσληψη ουσιών και πέψη στον άνθρωπο

Προτείνεται να δίνεται έμφαση στη σχέση της διατροφής με τη διατήρηση της υγείας και να αναδεικνύεται η αξία της
«Μεσογειακής διατροφής».

Μπορεί να αξιοποιηθεί το διδακτικό υλικό:
α) Το πεπτικό σύστημα του ανθρώπου
http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/6690?locale=el
β) Ισορροπημένη διατροφή  
http://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/3740
γ) Φτιάξε τη δική σου διατροφική πυραμίδα
 http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/3685?locale=el

 

Κεφάλαιο 3ο: Μεταφορά και αποβολή ουσιών (9 ώρες)

3.1 Η μεταφορά και η αποβολή ουσιών στους μονοκύτταρους

Εργαστηριακή άσκηση

Η μεταφορά ουσιών στα φυτά
(πρόκειται για την άσκηση 5 του εργαστηριακού οδηγού).

Μπορεί να αξιοποιηθεί το διδακτικό υλικό:
Τα στόματα των φύλλων
 http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/3134?locale=el

3

3.2 Η μεταφορά και αποβολή ουσιών στα φυτά

3.4 Η μεταφορά και αποβολή ουσιών στον άνθρωπο

Μπορεί να αξιοποιηθεί το διδακτικό υλικό:

α) Κυκλοφορία του αίματος στην καρδιά
http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/3113?locale=e

β) Καρδιά και υγεία  
http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/4126?locale=el

6

Κεφάλαιο 4ο: Αναπνοή (10 ώρες)

4.1 Η αναπνοή στους μονοκύτταρους

Προτείνεται η διδασκαλία να έχει στόχο οι μαθητές να:

α) Κατανοήσουν το ρόλο της κυτταρικής αναπνοής ως διαδικασία παραγωγής ενέργειας σε κάθε οργανισμό.

β) Συνδέσουν την πρόσληψη της τροφής με τον τρόπο που αυτή εξασφαλίζει ενέργεια στον οργανισμό ,

γ) Διακρίνουν την αναπνοή σε επίπεδο οργανισμού από την κυτταρική αναπνοή με την οποία παράγεται ενέργεια

δ) Συσχετίσουν τη φωτοσύνθεση με την αναπνοή ως τις δύο διαδικασίες με τις οποίες παράγεται και καταναλώνεται οξυγόνο αντίστοιχα.

Ενδείκνυται η χρήση κατάλληλου- εγκεκριμένου ψηφιακού υλικού για την καλύτερη κατανόηση των δύο παραπάνω εννοιών, οι οποίες αναφέρονται στον μικρόκοσμο και δεν έχουν εμπειρικές αναφορές.

Στην κατεύθυνση αυτή μπορεί να αξιοποιηθεί το διδακτικό υλικό:
α) Σχέση φωτοσύνθεσης Κυτταρικής αναπνοής
 http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/5625?locale=el
β) Διαπνοή – Αναπνοή
 http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/6271

1

4.2 Η αναπνοή στα φυτά

4

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο

Κατά τη διδασκαλία της ενότητας αυτής θα πρέπει να αναδεικνύεται η συμβολή του τρόπου και των συνθηκών ζωής του σύγχρονου ανθρώπου (κάπνισμα, ατμοσφαιρική ρύπανση) στην καλή λειτουργία του αναπνευστικού του συστήματος και οι επιπτώσεις τους στην υγεία (εμφύσημα, βρογχίτιδα κτλ.).

Μπορεί να αξιοποιηθεί το διδακτικό υλικό:
α) Τα όργανα του αναπνευστικού συστήματος
 http://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/4914
β) Κυτταρική αναπνοή
http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/5700?locale=el
γ) Ανταλλαγή των αναπνευστικών αερίων
 http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/5786?locale=el

5

Κεφάλαιο 6ο: Αναπαραγωγή (10 ώρες)

6.1 Η αναπαραγωγή στους μονοκύτταρους

 

1

6.2 Η αναπαραγωγή στα φυτά

Η αναπαραγωγή στους οργανισμούς  
http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/4889?locale=el

3

6.3 Η αναπαραγωγή στους ζωικούς οργανισμούς

Προτείνεται να δοθεί έμφαση στις ομοιότητες και τις διαφορές των διαφόρων ομάδων οργανισμών, μέσα από τις οποίες αναδεικνύεται η εξελικτική διάσταση.

Είναι σημαντικό να τονίζεται η σπουδαιότητα της
αναπαραγωγής για την επιβίωση των ειδών και την εξέλιξη τους.

Η αναπαραγωγή στα έντομα
 http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/611?locale=el

Αναπαραγωγή σαλιγκαριού
 http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/613?locale=el

2

6.4 Η αναπαραγωγή στον άνθρωπο

Για την ενημέρωση, ευαισθητοποίηση και ανάπτυξη στάσεων και συμπεριφορών θετικών για την υγεία, σχετικά με θέματα που αφορούν τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα και την αντισύλληψη, θεωρείται αποτελεσματικό να ανατίθενται εργασίες στους μαθητές, ώστε οι ίδιοι να αναζητούν, να αξιολογούν και να συνθέτουν πληροφορίες πέραν αυτών του βιβλίου.

Υπερηχογράφημα εμβρύου
 http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/6326?locale=el

Η πορεία του ωαρίου
 http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/4865?locale=el

4

Σύνολο διδακτικών ωρών

50

ΣΧΟΛΙΟ 1
Οι ενότητες (Στήριξη-Κίνηση και Αναπαραγωγή) που δεν διδαχθούν την τρέχουσα σχολική χρονιά στην Α΄ Γυμνασίου θα διδαχθούν κατά την επόμενη σχολική χρονιά στη Β΄ Γυμνασίου.

ΣΧΟΛΙΟ 2
Προσαρμοσμένο κείμενο 1

Για τις «προσαρμογές» (προσαρμοστικά γνωρίσματα) των οργανισμών

Προς τους εκπαιδευτικούς

Η "προσαρμογή" είναι μια από τις έννοιες που προκαλεί πολλές δυσκολίες στη διδασκαλία της βιολογίας. Συνήθως, οι μαθητές θεωρούν ότι «οι οργανισμοί (όλοι μαζί) μπορούν βαθμιαία να προσαρμόζονται σε μια αλλαγή στο περιβάλλον εάν το χρειάζονται και ως εκ τούτου να εξελίσσονται» και ότι «η προσαρμογή των οργανισμών στο περιβάλλον τους» είναι αντίστοιχη με ανθρώπινες συμπεριφορές, όπως π.χ. «εμείς προσαρμοζόμενοι στον κρύο καιρό βάζουμε το παλτό μας». Αν οι μαθητές ερωτηθούν π.χ. πώς τα ζώα που ζουν σε περιοχές με χαμηλές θερμοκρασίες έχουν γούνα, ισχυρίζονται πώς (όλα μαζί) αντέδρασαν σε μια ανάγκη, στην προκειμένη περίπτωση αντέδρασαν στο ψυχρό, αντίξοο περιβάλλον κλπ

Οι προσαρμογές είναι ιδιότητες - δομές, γνωρίσματα, συμπεριφορές- που αποκτήθηκαν ή διατηρήθηκαν με τη φυσική επιλογή επειδή παρείχαν στα άτομα που τις είχαν, καλύτερες πιθανότητες επιβίωσης ή /και αναπαραγωγικής επιτυχίας στον ανταγωνισμό με τα άλλα άτομα σε ένα συγκεκριμένο περιβάλλον.

Oι μαθητές δεν είναι εξοικειωμένοι με την ύπαρξη ποικιλότητας ανάμεσα στα άτομα ενός πληθυσμού. Δυσκολεύονται να αντιληφθούν ότι νέα κληρονομήσιμα χαρακτηριστικά παράγονται τυχαία (π.χ. από γονιδιακές μεταλλάξεις). Κατά συνέπεια δυσκολεύονται να κατανοήσουν ότι οι αλλαγές ενός πληθυσμού είναι αποτέλεσμα της επιβίωσης λίγων ατόμων που αναπαράγονται ως περισσότερο «προνομιούχα» στο συγκεκριμένο περιβάλλον. Αντίθετα θεωρούν ότι στην εξέλιξη υπάρχει μία και μόνη διαδικασία με την οποία όλα τα άτομα του πληθυσμού, αλλάζουν βαθμιαία.

Για τους μαθητές

Η Γη φιλοξενεί εκατομμύρια διαφορετικά είδη οργανισμών που έχουν προέλθει από παλαιότερα(εξέλιξη). Οι οργανισμοί αυτοί, όπως ήδη γνωρίζετε, διαφέρουν στην εμφάνιση, στον τρόπο με τον οποίο ζουν, στον τόπο όπου κατοικούν κτλ. Μερικά παραδείγματα αυτής της ποικιλομορφίας φαίνονται στις εικόνες του βιβλίου: 1η : σκληρά και λεπτά φύλλα πεύκου και πλατάνου μεγάλα και τρυφερά , Εικ. 1.16, 1.17, 1.18, 1.19.

Ποια είναι η εξήγηση για αυτή την τεράστια ποικιλομορφία; Οι επιστήμονες δίνουν την εξής απάντηση: Τα διάφορα βιολογικά γνωρίσματα κληρονομούνται από τους γονείς στους απογόνους. Η κληρονομικότητα είναι η βάση της εξέλιξης. Κάποιες φορές από τύχη τα γνωρίσματα αλλάζουν ανάμεσα στις γενιές. Αν ένα νέο γνώρισμα έχει ως αποτέλεσμα ένας απόγονος που το έχει, να «ζει» λίγο καλύτερα στο φυσικό του περιβάλλον και να παράγει περισσότερους απογόνους που επίσης κληρονομούν το γνώρισμα, τότε αυτό το γνώρισμα θα διαδοθεί / εξαπλωθεί περισσότερο με την πάροδο του χρόνου. Εάν πάλι το νέο γνώρισμα καθιστά τους απογόνους λιγότερο ικανούς να επιβιώνουν και έτσι να αφήνουν λιγότερους απογόνους, το γνώρισμα θα τείνει να «χαθεί».

Ας δούμε τι συμβαίνει με ένα παράδειγμα:
1η Εικόνα: Πώς εξηγείται, π.χ. το γεγονός ότι το πεύκο έχει φύλλα σκληρά και λεπτά σαν βελόνες, ενώ το πλατάνι έχει μεγάλα και τρυφερά φύλλα; Αν παρατηρήσουμε το περιβάλλον των οργανισμών, θα προσέξουμε ότι τα πεύκα συναντώνται σε περιοχές με λίγο νερό και πολύ φως, ενώ τα πλατάνια σε περιοχές με μεγάλη υγρασία. Τα λεπτά φύλλα των πεύκων (με τα λίγα στόματα) συμβάλλουν στην ελάττωση των απωλειών αυτών των φυτών σε νερό. Είναι μια προσαρμογή (ή ένα προσαρμοστικό γνώρισμα). Θα παρατηρήσουμε ακόμη ότι και άλλα είδη φυτών, όπως η ελιά, που ευδοκιμούν σε ξηρές περιοχές διαθέτουν επίσης στενά και σκληρά φύλλα δηλαδή παρόμοιες προσαρμογές.

Οι οργανισμοί – στο συγκεκριμένο παράδειγμα τα πεύκα - εφόσον διαθέτουν κατάλληλα γνωρίσματα - προσαρμογές με τα οποία αντεπεξέρχονται στις συνθήκες που επικρατούν σε αυτή την περιοχή (λίγο νερό) μπορούν να επιβιώνουν και να αναπαράγονται σε αυτή. Με άλλα λόγια η συγκεκριμένη προσαρμογή – λεπτά φύλλα- είναι μια ιδιότητα που παρείχε στα άτομα που την είχαν, καλύτερες πιθανότητες επιβίωσης ή /και αναπαραγωγικής επιτυχίας στον ανταγωνισμό με τα άλλα άτομα στο συγκεκριμένο περιβάλλον – περιοχή με λίγο νερό.

Αν παρατηρήσουμε τα φυτά και τα ζώα στις υπόλοιπες εικόνες, εύκολα μπορούμε να καταλάβουμε πώς κάθε προσαρμογή βοηθάει τον οργανισμό να επιβιώσει. Όσο καλύτερα «προσαρμοσμένοι» είναι οι οργανισμοί στο περιβάλλον τους, τόσο καλύτερα επιβιώνουν και τόσο περισσότερους και καλύτερα προσαρμοσμένους απογόνους δημιουργούν. Αντίθετα, οι οργανισμοί που δεν είναι καλά προσαρμοσμένοι στο περιβάλλον τους, πεθαίνουν νωρίς και δεν καταφέρνουν να δώσουν πολλούς απογόνους.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Brumby M. N. (1979) Problems in learning the concept of natural selection, Journal of Biological Education, 13,119-122.

Bishop B. & Anderson C. (1990) Student conceptions of natural selection and its role in evolution. Journal of Research in Science Teaching, 27, 415-427.

Mayr, E. (2001) Τι είναι η εξέλιξη, Κάτοπτρο


Εκτύπωση