ΧΗΜΕΙΑ Β Λυκείου (Οδηγίες Διδασκαλίας 20187 - 2019)

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Β' ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ 2017 - 2018

Αρ.Πρωτ.142742/Δ2/04-09-2018/ΥΠΠΕΘ

ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ
Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ
ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ
ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ
ΤΜΗΜΑ Α
Πληροφορίες: B. Πελώνη
Τηλέφωνο: 210-3442238

ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδασκαλία μαθημάτων των Φυσικών Επιστημών στις Α΄, Β΄ Ημερήσιου ΓΕΛ και Α΄, Β΄, Γ΄ Εσπερινού ΓΕΛ για το σχολ. έτος 2018 – 2019
Σχετ.: Το με αρ. πρωτ. εισ. ΥΠ.Π.Ε.Θ. 135979/14-08-2018 έγγραφο

Μετά από σχετική εισήγηση του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (πράξη 33/26-07-2018 του Δ.Σ.) σας αποστέλλουμε τις παρακάτω οδηγίες για το σχολικό έτος 2018-2019 για τη διδασκαλία των παρακάτω μαθημάτων:

I. Βιολογία, (Τάξεις: Α ́ ημερήσιου και Α΄ εσπερινού Γενικού Λυκείου, Β ́ ημερήσιου και Γ ́ εσπερινού Γενικού Λυκείου)

ΙΙ. Φυσική, (α. ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: Τάξεις: Α ́ ημερήσιου και Α΄ εσπερινού Γενικού Λυκείου, Β ́ ημερήσιου και Β ́ και Γ ́ εσπερινού Γενικού Λυκείου, β. ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ: Τάξεις: Β ́ ημερησίου, Β΄ και Γ ́ εσπερινού Γενικού Λυκείου)

ΙΙΙ. Χημεία, (Τάξεις: Α ́ και Β ́ ημερησίου Γενικού Λυκείου, Α ́ και Γ ́ εσπερινού Γενικού Λυκείου)

IV. Γεωλογία και Διαχείριση Φυσικών Πόρων, (α) Α ́ τάξης ημερήσιου και Α ́ εσπερινού Γενικού Λυκείου και β) Α΄ τάξης των Μουσικών, Καλλιτεχνικών και Εκκλησιαστικών Γενικών Λυκείων)

(...)

III. ΧΗΜΕΙΑ Β΄ τάξης ημερήσιου Γενικού Λυκείου


Θα διδαχθεί το βιβλίο «XHMEIA» της Α΄ τάξης Γενικού Λυκείου των Λιοδάκη Σ., Γάκη Δ., Θεοδωρόπουλου Δ., Θεοδωρόπουλου Π. και Κάλλη Α. Θα διδαχθεί το βιβλίο «XHMEIA» της Β΄ τάξης Γενικού Λυκείου των Λιοδάκη Σ., Γάκη Δ., Θεοδωρόπουλου Δ., Θεοδωρόπουλου Π. και Κάλλη Α..

Διδακτέα ύλη (Περιεχόμενο - Διαχείριση και ενδεικτικός προγραμματισμός)

Σύνολο ελάχιστων προβλεπόμενων διδακτικών ωρών: σαράντα τέσσερις (44).

Η διδακτέα ύλη του μαθήματος ορίζεται ως εξής: ΒΙΒΛΙΟ Α΄ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΒΛΙΟ Α΄ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4o: Στοιχειομετρία

Έμφαση θα πρέπει να δοθεί στην επίτευξη των παρακάτω μαθησιακών αποτελεσμάτων:

  • Οι μαθητές να κατανοούν το φαινόμενο που περιγράφεται από τη χημική εξίσωση που χρησιμοποιούν για την επίλυση του κάθε προβλήματος.
  • Οι μαθητές να μπορούν να επιλύουν προβλήματα ίδιου επιπέδου δυσκολίας με αυτό των λυμένων παραδειγμάτων στο βιβλίο.

Ενότητα που θα διδαχθεί (3 διδακτικές ώρες)

4.4 Στοιχειομετρικοί υπολογισμοί

Παρατήρηση:
Να μην διδαχθούν οι παράγραφοι:
- 1. Ασκήσεις στις οποίες η ουσία που δίνεται ή ζητείται δεν είναι καθαρή.
- 3. Ασκήσεις με διαδοχικές αντιδράσεις

ΒΙΒΛΙΟ Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ: Θέματα που αφορούν στις ομόλογες σειρές και στην ονοματολογία των οργανικών ενώσεων να συζητούνται σε κάθε κεφάλαιο για την ομάδα των οργανικών ενώσεων που διαπραγματεύεται.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2o: Πετρέλαιο-Υδρογονάνθρακες

Έμφαση θα πρέπει να δοθεί στην επίτευξη των παρακάτω μαθησιακών αποτελεσμάτων:

• Oι μαθητές να μπορούν να διακρίνουν μεταξύ τέλειας και ατελούς καύσης, να συμπληρώνουν τις χημικές εξισώσεις τέλειας καύσης των υδρογονανθράκων και να συνδέουν το φαινόμενο της καύσης με την παραγωγή ενέργειας και τη βιομηχανική ανάπτυξη.

• Oι μαθητές να μπορούν να γράφους τις χημικές εξισώσεις των αντιδράσεων προσθήκης H2, Br2, HCl και H2O στα αλκένια και στο αιθίνιο και να χρησιμοποιούν τον κανόνα του Markovnikov για να προβλέπουν τα επικρατέστερα προϊόντα.

• Oι μαθητές να μπορούν να συνδέουν τις αντιδράσεις πολυμερισμού με υλικά που χρησιμοποιούν στην καθημερινή τους ζωή και να γράφουν τις χημικές εξισώσεις πολυμερισμού του αιθενίου, του προπενίου και του βινυλοχλωριδίου.

Ενότητες που θα διδαχθούν (20 διδακτικές ώρες)

2.1 Πετρέλαιο - Προϊόντα πετρελαίου. Βενζίνη. Καύση-καύσιμα

2.2 Νάφθα - Πετροχημικά

2.3 Αλκάνια - Μεθάνιο, φυσικό αέριο, βιοαέριο

Παρατηρήσεις:
Να μην διδαχθούν οι παράγραφοι
- Παρασκευές (των αλκανίων)
- γ. Υποκατάσταση (των αλκανίων) 2.4 Καυσαέρια- καταλύτες αυτοκινήτων 2.5 Αλκένια – αιθένιο ή αιθυλένιο

Παρατήρηση: Να μην διδαχθούν
- η παράγραφος «Προέλευση -Παρασκευές» αλκενίων
- ο πίνακας με τα παραδείγματα πολυμερισμού προσθήκης
- ο πίνακας με τις βιομηχανικές χρήσεις του αιθυλενίου

2.6 Αλκίνια - αιθίνιο ή ακετυλένιο

Παρατήρηση: Να μην διδαχθούν:
- η υποενότητα «Παρασκευές» του ακετυλενίου
- ο πολυμερισμός του ακετυλενίου
- η αντίδραση σχηματισμού του χαλκοακετυλενιδίου
- ο πίνακας με τις συνθέσεις του ακετυλενίου και το παράδειγμα 2.6

Προτεινόμενη διδακτική ακολουθία και δραστηριότητες

1η διδακτική ώρα:
Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά οργανικών ενώσεων.
Δραστηριότητα:
Οι μαθητές σε ομάδες μελετούν τη διαλυτότητα στο νερό και στη βενζίνη οργανικών ενώσεων. Ενδεικτικές οργανικές ενώσεις που μπορούν να χρησιμοποιηθούν: εξάνιο, παραφίνη, η αιθανόλη, 1-βουτανόλη, κάποιο έλαιο, βούτυρο, σαπούνι, κάποιο απορρυπαντικό.

2η έως 5η διδακτική ώρα:
Πετρέλαιο - Σχηματισμός πετρελαίου - Διύλιση πετρελαίου - Προϊόντα πετρελαίου - Βενζίνη.
Στην υποενότητα της βενζίνης (αριθμός οκτανίου) να διδαχθούν:
α) Η ονοματολογία των κορεσμένων υδρογονανθράκων.
β) Η ισομέρεια αλυσίδας.
Για την ισομέρεια αλυσίδας μπορεί να αξιοποιηθεί το διδακτικό υλικό:
http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/photodentro-lor-8521-2452
Ισομέρεια αλυσίδας – Βουτάνιο.
http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/photodentro-lor-8521-2452

6η διδακτική ώρα:
Νάφθα – Πετροχημικά.

7η, 8η και 9η διδακτική ώρα:
Φυσικό Αέριο - Αλκάνια - Καύσεις.
Εξάσκηση των μαθητών στις συμπλήρωση αντιδράσεων καύσης υδρογονανθράκων.
Για τις καύσεις μπορεί να αξιοποιηθεί το διδακτικό υλικό: Καύσεις υδρογονανθράκων
http://photodentro.edu.gr/video/r/8522/797

10η διδακτική ώρα:
Καυσαέρια- καταλύτες αυτοκινήτων

11η έως 16η διδακτική ώρα:
Αιθένιο και Αλκένια: Γενικά - Ονοματολογία - Ισομέρεια θέσης (πολλαπλού δεσμού), (μέχρι τέσσερα άτομα άνθρακα) - Φυσικές ιδιότητες - Χημικές ιδιότητες - Χρήσεις αλκενίων και αιθυλενίου.
α) Για την ισομέρεια θέσης μπορεί να αξιοποιηθεί το διδακτικό υλικό: Ισομέρεια θέσης http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/photodentro-lor-8521-2586
β) Για τα Πολυμερή και τα Πλαστικά μπορεί να αξιοποιηθούν τα:
i) Πολυμερή
http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/photodentro-lor-8521-7463
ii) Πλαστικά
http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/photodentro-lor-8521-1467

17η έως 20η διδακτική ώρα:
Αλκίνια – Αιθίνιο ή Ακετυλένιο.
Γενικά - Ονοματολογία - Ισομέρεια θέσης και ομόλογης σειράς (μέχρι τέσσερα άτομα άνθρακα)- Προέλευση - Φυσικές Ιδιότητες - Χημικές ιδιότητες - Χρήσεις.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3o: Αλκοόλες - Φαινόλες

Έμφαση θα πρέπει να δοθεί στην επίτευξη των παρακάτω μαθησιακών αποτελεσμάτων:

• Οι μαθητές να μπορούν να εξηγούν χημικά φαινόμενα της καθημερινής ζωής, όπως η αλκοολική ζύμωση.

• Οι μαθητές να μπορούν να γράφουν τα προϊόντα οξείδωσης και εστεροποίησης των αλκοολών, καθώς και να εκτελούν με ασφάλεια πειράματα οξείδωσης της αιθανόλης.

• Οι μαθητές να μπορούν να συνδέουν τις ιδιότητες οργανικών ενώσεων της καθημερινής ζωής, όπως η αιθανόλη, με τη δομή τους.

Προτεινόμενη διδακτική ακολουθία και δραστηριότητες

Ενότητες που θα διδαχθούν (8 διδακτικές ώρες)

Εισαγωγή
3.1 Αλκοόλες
3.2 Κορεσμένες μονοσθενείς αλκοόλες-Αιθανόλη

Παρατήρηση
Να μη διδαχθούν οι παράγραφοι
- Ειδικές μέθοδοι παρασκευής μεθανόλης.
- Αφυδάτωση (αλκοολών)
- Μερικές χαρακτηριστικές αντιδράσεις των καρβονυλικών ενώσεων.

Προτεινόμενη διδακτική ακολουθία και δραστηριότητες

1η έως 4η διδακτική ώρα:
Γενικά για τις αλκοόλες - Ονοματολογία και ταξινόμηση αλκοολών - Ισομέρεια (μέχρι τέσσερα άτομα άνθρακα) - Παρασκευές αλκοολών - αλκοολική ζύμωση.
Εργαστηριακή άσκηση: Παρασκευή αιθανόλης (απόσταξη αλκοολούχου ποτού).

5η, 6η και 7η διδακτική ώρα:
Φυσικές και χημικές ιδιότητες των αλκοολών.
Εργαστηριακή άσκηση: Οξείδωση αιθανόλης.

8η διδακτική ώρα:
Η αλκοόλη και η επίδραση της στον άνθρωπο (με φύλλο εργασίας)
Προτείνεται να αξιοποιηθεί το σενάριο: Η αλκοόλη και η επίδραση της στον άνθρωπο.
http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/photodentro-lor-8521-6786

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4o: Καρβοξυλικά οξέα

Έμφαση θα πρέπει να δοθεί στην επίτευξη των παρακάτω μαθησιακών αποτελεσμάτων:

• Οι μαθητές να μπορούν να εξηγούν χημικά φαινόμενα της καθημερινής ζωής, όπως η οξική ζύμωση.

• οι μαθητές να μπορούν να γράφουν τις χημικές εξισώσεις οξέος-βάσεως και εστεροποίησης των καρβοξυλικών οξέων

• οι μαθητές να μπορούν να συνδέουν τις ιδιότητες οργανικών ενώσεων της καθημερινής τους ζωής, όπως το οξικό οξύ, με τη δομή τους.

Ενότητες που θα διδαχθούν (4 διδακτικές ώρες)

Εισαγωγή-ταξινόμηση

4.1 Κορεσμένα μονοκαρβοξυλικά οξέα – αιθανικό οξύ

Παρατήρηση:
Να μην απομνημονευθούν οι πίνακες
- «Το οξικό οξύ στη βιομηχανία»
- «Ονομασίες κορεσμένων μονοκαρβοξυλικών οξέων

Προτεινόμενη διδακτική ακολουθία και δραστηριότητες

1η και 2η διδακτική ώρα:
Γενικά για τα καρβοξυλικά οξέα - Ονοματολογία καρβοξυλικών οξέων και εστέρων - Ισομέρεια (θέσης, αλυσίδας και ομόλογης σειράς) - Παρασκευές οξικού οξέος – Οξική ζύμωση.

3η διδακτική ώρα:
Φυσικές και χημικές ιδιότητες των καρβοξυλικών οξέων.

4η διδακτική ώρα:
Εργαστηριακή άσκηση: Ο όξινος χαρακτήρας των καρβοξυλικών οξέων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5o: Βιομόρια και άλλα μόρια

Έμφαση θα πρέπει να δοθεί στην επίτευξη των παρακάτω μαθησιακών αποτελεσμάτων:

• Οι μαθητές να μπορούν να συνδέουν τις γνώσεις τους για τα οξέα, τις αλκοόλες και την αντίδραση εστεροποίησης με τα λίπη και έλαια, να εξηγούν την απορρυπαντική δράση των σαπουνιών και να σχεδιάζουν και να παρασκευάζουν σαπούνι.

Ενότητες που θα διδαχθούν (4 διδακτικές ώρες)

5.2 Λίπη και έλαια

Παρατήρηση:
Να μην διδαχθεί η παράγραφος «Βιολογικός ρόλος των λιπών και ελαίων» Προτεινόμενη διδακτική ακολουθία και δραστηριότητες

1η διδακτική ώρα:
Εστεροποίηση - Λίπη και έλαια

2η και 3η διδακτική ώρα:
Σαπούνια –Απορρυπαντικά

Μπορεί να αξιοποιηθεί το διδακτικό υλικό:
α) Δομή μορίου σαπουνιού
http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/photodentro-lor-8521-2598
β) Προσανατολισμός μορίων σαπουνιού στο νερό
http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/photodentro-lor-8521-2446
γ) Απορρυπαντική δράση σαπουνιού στο ύφασμα
http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/photodentro-lor-8521-1500
δ) Παρασκευή σαπουνιού – Υπολογιστής παρασκευής σαπουνιού
http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/photodentro-lor-8521-6380

4η διδακτική ώρα :
Εργαστηριακή άσκηση: «Παρασκευή σαπουνιού»

Χημεία και περιβάλλον

Έμφαση θα πρέπει να δοθεί στην επίτευξη των παρακάτω μαθησιακών αποτελεσμάτων: οι μαθητές να μπορούν να εκφράζουν κρίσεις και να παίρνουν αποφάσεις για σημαντικά περιβαλλοντικά προβλήματα, να προτείνουν τρόπους με τους οποίους μπορούν αυτά να περιοριστούν και να υιοθετούν στάσεις που να συμβάλλουν στον περιορισμό τους.

Ενότητα που θα διδαχθεί (5 διδακτικές ώρες)

2.8. Ατμοσφαιρική ρύπανση – Φαινόμενο θερμοκηπίου – Τρύπα όζοντος

1η έως 5η διδακτική ώρα:
Κάθε περιβαλλοντικό πρόβλημα να διδαχθεί με μορφή μικρού project.

Βασικά ερωτήματα

α) Με ποιόν τρόπο το φαινόμενο του θερμοκηπίου εξασφαλίζει ιδανικές συνθήκες για τη ζωή στη Γη. Ποιες ανθρώπινες δραστηριότητες ανατρέπουν τη θετική του επίδραση; Τι περιβαλλοντικά προβλήματα δημιουργούν; Πως θα αποτρέψουμε την υπερθέρμανση του πλανήτη;
Μπορεί να αξιοποιηθεί η προσομοίωση: The Greenhouse Effect
http://phet.colorado.edu/en/simulation/legacy/greenhouse)

β) Ποιες ανθρώπινες δραστηριότητες συμβάλλουν στην ατμοσφαιρική ρύπανση; Τι επιπτώσεις έχουν; Πώς θα περιορίσουμε το φωτοχημικό νέφος;

γ) Τι είναι η τρύπα του όζοντος; Πώς δημιουργήθηκε; Τι επιπτώσεις έχει; Πως θα μπορέσουμε να χαρούμε άφοβα τον ήλιο;
Προτείνεται στα παραπάνω project να προστεθούν και τα εξής:
- Πλαστικά – ρύπανση από πλαστικά
- Ραδιενέργεια - ραδιενεργός ρύπανση.

Βασικά ερωτήματα

δ) Τα πλαστικά διευκολύνουν τη ζωή μας, όμως τι επίδραση έχουν στο περιβάλλον; Τι είναι τα μικροπλαστικά και ποιες οι επιπτώσεις τους στα θαλάσσια οικοσυστήματα; Πώς θα αποτρέψουμε τη ρύπανση που προκαλούν τα πλαστικά;
Προτεινόμενες πηγές:
ΕΛΚΕΘΕ, ευρωπαϊκό πρόγραμμα IRRESISTIBLE http://irresistible-greece.edc.uoc.gr/index.php/el/ekpaideftiko-yliko/plastika)

ε) Τι είναι η Ραδιενέργεια; Πώς επιδρά η ραδιενέργεια στον άνθρωπο και το περιβάλλον; Πηγές ραδιενέργειας, πυρηνικά ατυχήματα και ραδιενεργά απόβλητα: Με ποιους τρόπους μπορούμε να περιορίσουμε τα προβλήματα που δημιουργούν;

Προτεινόμενες πηγές:
- Βιβλίο Χημείας Α΄ Λυκείου, 5ο Κεφάλαιο: Πυρηνική Χημεία.
- Βιβλίο Φυσικής Γ΄ Γυμνασίου, 10ο Κεφάλαιο: Ο Ατομικός Πυρήνας.

(...)

Οι διδάσκοντες/ουσες να ενημερωθούν ενυπόγραφα.

Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ
ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΓΑΒΡΟΓΛΟΥ


Εκτύπωση