ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Β΄ Γυμνασίου (Οδηγίες Διδασκαλίας)

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Β ΤΑΞΗΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2025-2026

Αρ.Πρωτ.126198/Δ2/08-10-2025/ΥΠΑΙΘΑ

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Π/ΘΜΙΑΣ, Δ/ΘΜΙΑΣ
ΕΚΠ/ΣΗΣ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ
ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ
Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ
ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ
ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ
ΤΜΗΜΑ Α
Πληροφορίες: Θ. Κανελλοπούλου
Μ. Γόγολα
Τηλέφωνο: 210-3443010
210-3442240

ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδασκαλία του μαθήματος της Πληροφορικής του Ημερήσιου Γυμνασίου για το σχολικό έτος 2025-2026

Σχετ.: Τα με αρ. πρωτ. εισ. Υ.ΠΑΙ.Θ.Α. 104793/ΓΔ4/01-09-2025 και 122700/ΓΔ4/02-10-2025 έγγραφα

Μετά από σχετική εισήγηση του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (πράξη 47/28-08-2025 του Δ.Σ. – Ανακοινοποίηση στο ορθό 02-10-2025), σας διαβιβάζουμε αρχείο με τις οδηγίες για τη διδασκαλία του μαθήματος της Πληροφορικής του Ημερήσιου Γυμνασίου για το σχολικό έτος 2025-2026.

Οι διδάσκοντες/ουσες να ενημερωθούν ενυπόγραφα.

Συν.: Ένα (1) ηλεκτρονικό αρχείο

ΜΕ ΕΝΤΟΛΗ ΥΠΟΥΡΓΟΥ
Ο ΓΕΝΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ, Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ
ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ
ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΔΟΜΑΡΚΑΚΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2025-2026

Διδακτέα ύλη, διδακτικό υλικό και οδηγίες για τη διδασκαλία του μαθήματος «Πληροφορική» των Α΄, Β΄ και Γ΄ τάξεων των Ημερήσιων και Εκκλησιαστικών Γυμνασίων

Σημαντικές Επισημάνσεις – Γενικές Οδηγίες

Στο πλαίσιο του διδακτικού σχεδιασμού οι εκπαιδευτικοί, προκειμένου να αξιοποιήσουν τις προτεινόμενες ιστοσελίδες από το διδακτικό υλικό ή/και τα διδακτικά βιβλία, να προβαίνουν σε επανέλεγχο της εγκυρότητάς τους, διότι ενδέχεται λόγω του δυναμικού τους χαρακτήρα ορισμένες από αυτές να είναι ανενεργές ή να οδηγούν σε διαφορετικό περιεχόμενο.

Ο Πληροφορικός και ο Ψηφιακός Γραμματισμός είναι βασικοί στόχοι ενός σύγχρονου Προγράμματος Σπουδών μαθήματος Πληροφορικής.

Ο Πληροφορικός Γραμματισμός (Computer Literacy) αφορά στη μάθηση στοιχείων και θεμελιωδών αρχών, μεθόδων και πρακτικών της Πληροφορικής για την κατανόηση σε βάθος της επιστήμης και της τεχνολογίας, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να μπορούν να είναι συμμέτοχοι στην εξέλιξή της και στη δημιουργία εφαρμογών και καινοτομιών.

Ο Ψηφιακός Γραμματισμός (Digital Literacy) αφορά στη γενική́ χρήση των ηλεκτρονικών υπολογιστών και των συναφών ψηφιακών συσκευών, τη χρήση εφαρμογών λογισμικού συστήματος (λειτουργικό σύστημα) και γενικής χρήσης (λογισμικό παραγωγικότητας), καθώς και την αξιοποίηση εφαρμογών του Διαδικτύου για αναζήτηση πληροφοριών, την επικοινωνία, τη συνεργασία και τη δημοσίευση πληροφοριών.

Η ανάπτυξη των μαθητών και των μαθητριών συνίσταται σε τέσσερις διαστάσεις (συνιστώσες) σύμφωνα με τις οδηγίες που προτείνονται:

Τεχνολογική: Περιλαμβάνει τεχνικές γνώσεις για θεμελιώδεις έννοιες Πληροφορικής (π.χ. υλικό, λογισμικό, δίκτυα, στοιχεία ψηφιακής τεχνολογίας) και ικανότητες χρήσης βασικών περιβαλλόντων των Τ.Π.Ε. (επεξεργασία κειμένου, υπολογιστικά φύλλα, λογισμικό παρουσιάσεων, υπηρεσίες Διαδικτύου κ.λπ.).

Γνωστική: Περιγράφει τις θεμελιώδεις δεξιότητες αξιοποίησης των ΤΠΕ ως εργαλεία έρευνας, δημιουργίας, επικοινωνίας και μάθησης στο πλαίσιο όλων των μαθημάτων του Προγράμματος Σπουδών αλλά και της καθημερινής σχολικής ζωής των μαθητών και των μαθητριών.

Επίλυση προβλήματος (problem solving): Αφορά την εφαρμογή και ολοκλήρωση των τεχνικών και γνωστικών δεξιοτήτων του πληροφορικού γραμματισμού με στόχο την επίλυση προβλημάτων και την ανάπτυξη υπολογιστικής σκέψης

Κοινωνικές δεξιότητες: Οι μαθητές και οι μαθήτριες ως ψηφιακοί ιθαγενείς (digital natives) θα πρέπει επίσης να αναπτύξουν εκείνες τις κοινωνικές στάσεις και δεξιότητες που διαμορφώνουν τη σύγχρονη ψηφιακή κουλτούρα και την ταυτότητα του ηλεκτρονικού πολίτη (e-citizenship). Η διάσταση αυτή αφορά σε ζητήματα πληροφορικής ηθικής και δεοντολογίας, σε κώδικες διαχείρισης και αξιοποίησης πληροφοριών από πηγές, στην ικανότητα του κριτικού αναγνώστη και δημιουργού πολυτροπικού κειμένου, σε ζητήματα ηλεκτρονικής ασφάλειας, προστασίας προσωπικών δεδομένων κ.λπ.).

Η εκπαιδευτική διαδικασία απαιτεί την ενεργό συμμετοχή κάθε μαθητή, τη συνεχή αλληλεπίδραση και συνεργασία με τον διδάσκοντα και, κυρίως, με τους συμμαθητές και τις συμμαθήτριές του.

Η διδασκαλία της Πληροφορικής στο Γυμνάσιο έχει σαφή εργαστηριακό προσανατολισμό. Το Εργαστήριο Πληροφορικής αποτελεί για τους μαθητές και τις μαθήτριες χώρο μελέτης, έρευνας, ενεργητικής συμμετοχής και συνεργασίας, ώστε να ενθαρρύνεται και να ευνοείται η διερευνητική προσέγγιση της γνώσης, η αλληλεπιδραστική και συνεργατική μάθηση, η αυτενέργεια και η δημιουργικότητα.

Οι εκπαιδευτικοί καλούνται να επιδιώξουν την επίτευξη των προσδοκώμενων μαθησιακών αποτελεσμάτων, όπως παρουσιάζονται στις αναλυτικές οδηγίες που ακολουθούν.

Οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές/-τριες μπορούν να αξιοποιήσουν τα σχολικά εγχειρίδια του μαθήματος:

Επίσης, δίνεται η δυνατότητα στον/στην εκπαιδευτικό να σχεδιάσει τις δικές του δραστηριότητες, να αξιοποιήσει αξιόλογο και κατάλληλο εκπαιδευτικό υλικό που αυτός/-ή θα βρει αλλά και να δημιουργήσει νέο δικό του/της.

Στις οδηγίες που ακολουθούν παρέχεται ενδεικτική κατανομή ωρών ανά Ενότητα για κάθε τάξη με βάση το Συμπληρωματικό Εκπαιδευτικό Υλικό.

Η διάρθρωση της ύλης και οι δραστηριότητες που προτείνονται, έχουν ως στόχο να βοηθήσουν τους/τις εκπαιδευτικούς να ανταποκριθούν στο έργο τους, προσαρμόζοντας τη διδασκαλία στις προϋπάρχουσες γνώσεις, ικανότητες και στάσεις των μαθητών και των μαθητριών.

Προτείνεται, οι εκπαιδευτικοί να διερευνήσουν με διαγνωστικές δραστηριότητες τις προϋπάρχουσες γνώσεις, ικανότητες και στάσεις των μαθητών και των μαθητριών τους από την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, αλλά και από την καθημερινή τους ζωή, και στη συνέχεια να πραγματοποιήσουν τον εκπαιδευτικό τους σχεδιασμό.

Οι θεματικές ενότητες που προτείνονται δεν είναι απαραίτητο να διδαχθούν σειριακά. Η προτεινόμενη κατανομή του διδακτικού χρόνου είναι ενδεικτική. Ο/η εκπαιδευτικός θα πρέπει να κάνει τον χρονοπρογραμματισμό και τον σχεδιασμό της διάρθρωσης της ύλης με βάση τα μαθησιακά χαρακτηριστικά, τα ενδιαφέροντα και τις προϋπάρχουσες γνώσεις και εμπειρίες των μαθητών και των μαθητριών της τάξης του αλλά και τον συνδυασμό και την εναλλαγή θεωρίας και πράξης. Επίσης, θα πρέπει να χρησιμοποιεί τη σπειροειδή προσέγγιση και να επανέρχεται, με κάθε ευκαιρία και ειδικά στο πλαίσιο της υλοποίησης σχεδίων έρευνας, σε βασικές ενότητες.

Λόγω του περιορισμένου διδακτικού χρόνου, δεν είναι δυνατή η σε βάθος κάλυψη όλης της διδακτέας ύλης που περιλαμβάνεται στο Συμπληρωματικό Εκπαιδευτικό Υλικό. Οι εκπαιδευτικοί, ανάλογα με τις ανάγκες των μαθητών και των μαθητριών τους, δύνανται να προβούν σε εκείνες τις προσαρμογές που επιβάλλονται, για την ορθότερη επίτευξη των στόχων του μαθήματος.

Βασική τεχνική διδασκαλίας κυρίως στο εργαστηριακό μέρος του μαθήματος καθίστανται τα σχέδια εργασίας/έρευνας (projects). Άλλες τεχνικές περιλαμβάνουν το Μαστόρεμα (Tinkering), τη Μάθηση μέσω σχεδιασμού (Learning by design), τη συνεργατική́ επίλυση προβλήματος (Collaborative problem solving), τη μάθηση μέσω προγραμματισμού-εκσφαλμάτωσης (Learning by coding-debugging) και τον προγραμματισμό ανά ζεύγη (Pair programming). Βασική τεχνική διδασκαλίας κυρίως στο εργαστηριακό μέρος του μαθήματος καθίστανται τα σχέδια εργασίας/έρευνας (projects). Τα σχέδια εργασίας/έρευνας σε ορισμένες περιπτώσεις είναι δυνατό να συνδυάσουν τη διδασκαλία πολλών θεματικών ενοτήτων της Πληροφορικής μαζί, αλλά και να αξιοποιήσουν διαθεματικές και διεπιστημονικές προσεγγίσεις.

Επίσης, για τη διδασκαλία της θεωρίας, εκτός των άλλων διαθέσιμων εκπαιδευτικών τεχνικών και δραστηριοτήτων, προτείνονται δραστηριότητες Πληροφορικής χωρίς υπολογιστές (π.χ. computer science unplugged), οι οποίες ενεργοποιούν τους μαθητές και τις μαθήτριες, αφού τους διδάσκουν με παιγνιώδη και συμμετοχικό τρόπο τις βασικές έννοιες της Επιστήμης της Πληροφορικής.

Στις περιπτώσεις που προτείνονται βιντεομαθήματα, είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθεί ανεστραμμένη διδασκαλία και παιδαγωγική (flipped classroom), προκειμένου να αξιοποιηθεί κατάλληλα ο περιορισμένος διδακτικός χρόνος στην τάξη. Η μέθοδος αυτή προτείνεται να αξιοποιηθεί, εφόσον το επιτρέπει η πρόσβαση των μαθητών και των μαθητριών στο Διαδίκτυο από το σπίτι.

Οι εκπαιδευτικοί ενθαρρύνονται να χρησιμοποιούν Ελεύθερο και Ανοικτό Λογισμικό και Υλικό.

Η διδακτική πορεία ενδείκνυται να αξιοποιεί την έμφυτη περιέργεια και την αυτενέργεια των μαθητών και των μαθητριών μέσα από αυθεντικές δραστηριότητες και συμμετοχικές τεχνικές διδασκαλίας.

Διδακτική Στρατηγική και Φιλοσοφία της Διδασκαλίας

Η αποστήθιση εννοιών και όρων είναι έξω από τη λογική του Συμπληρωματικού Εκπαιδευτικού Υλικού. Η διδακτική στρατηγική που ακολουθείται είναι αυτή της βιωματικής ή εμπειρικής μάθησης, γνωστής ως «learning by doing». Μια θεωρία, που εισήγαγε ο John Dewey από τη δεκαετία του 1930. Σύμφωνα,  με τη θεωρία αυτή, η αλληλεπίδραση της εμπειρίας και η υλοποίηση δραστηριοτήτων στις οποίες οι μαθητές και οι μαθήτριες διορθώνουν τα λάθη μόνοι τους, έχει μεγάλα μαθησιακά οφέλη. H σύνδεση της διδασκαλίας με την πραγματικότητα, κάνει τη μάθηση ελκυστική και ενδιαφέρουσα. Ο ρόλος του εκπαιδευτικού είναι αυτός του συντονιστή, καθοδηγητή, διευκολυντή. Ο εκπαιδευτικός δεν είναι το επίκεντρο της μαθησιακής διαδικασίας, αλλά οι μαθητές και οι μαθήτριες.

Στην Ενότητα της αλγοριθμικής χρησιμοποιείται η τεχνική του μαστορέματος (tinkering), όπου δίνονται στους μαθητές και στις μαθήτριες τμήματα κώδικα τα οποία, είτε πρέπει να διορθώσουν/βελτιώσουν, είτε, με μικρές αλλαγές, να διερευνήσουν τη λειτουργία τους. Στις περισσότερες δραστηριότητες και παραδείγματα δεν δίνεται αμέσως το ολοκληρωμένο πρόγραμμα, αλλά μια αρχική απλοποιημένη έκδοσή του πάνω στην οποία εργάζονται οι μαθητές και οι μαθήτριες. Αρχικά διερευνούν τη λειτουργία του και στην συνέχεια την επεκτείνουν.

Στα κεφάλαια  των υπολογιστικών φύλλων και των παρουσιάσεων προτείνεται μια ολοκληρωμένη δραστηριότητα που να τις συνδέει, όπως για παράδειγμα, μια έρευνα που θα εκπονήσουν οι μαθητές και οι μαθήτριες. Θα σχεδιάσουν ερωτηματολόγια, θα συλλέξουν τα δεδομένα, θα αναλύσουν τα δεδομένα με λογισμικό υπολογιστικών φύλλων και στο τέλος θα παρουσιάσουν τα αποτελέσματα με λογισμικό παρουσιάσεων.

Η φιλοσοφία του νέου Συμπληρωματικού Εκπαιδευτικού Υλικού

Το νέο Συμπληρωματικό Εκπαιδευτικό Υλικό δεν έχει αναπτυχθεί με τη φιλοσοφία της παρουσίασης της θεωρίας και, στη συνέχεια, της εμπέδωσής της με ασκήσεις. Οι περισσότερες ενότητες περιέχουν έτοιμες δραστηριότητες βήμα – βήμα, οι οποίες διευκολύνουν στην οικοδόμηση των νέων εννοιών, όχι με αποστήθιση ορισμών, αλλά με ενεργό εμπλοκή των μαθητών και των μαθητριών στη μαθησιακή διαδικασία. Το υλικό προωθεί μια διερευνητική προσέγγιση, με βασικό στοιχείο της τον πειραματισμό και την αυτενέργεια των μαθητών και των μαθητριών. Ο στόχος είναι οι μαθητές/-τριες να ανακαλύπτουν τη θεωρία μετά από τη διερεύνηση κατάλληλα σχεδιασμένων δραστηριοτήτων. Παραθέτουμε δυο χαρακτηριστικές δραστηριότητες, στις οποίες φαίνεται η φιλοσοφία αυτή:

Δραστηριότητα 1
Μεταβείτε στο κέλυφος (shell) του Thonny και δώστε τις παρακάτω εκφράσεις:
>>> 2**10 >>> 2**100 >>> 2**1000 >>> 2**10000
Ποια λειτουργία επιτελεί ο τελεστής ** ;

Σε αυτήν την περίπτωση ο/η εκπαιδευτικός δεν έχει αναφέρει απολύτως τίποτα για τη λειτουργία του τελεστή ** ύψωσης σε δύναμη της Python. Ο στόχος είναι, οι μαθητές και οι μαθήτριες να αναγνωρίσουν τη λειτουργία του τελεστή από τα αποτελέσματα των παραπάνω εκφράσεων. Ωστόσο, οι εκφράσεις που έχουν επιλεγεί δεν είναι και τόσο επεξηγηματικές, αφού πρόκειται για μεγάλους αριθμούς. Εδώ ο/η εκπαιδευτικός ενδείκνυται να παροτρύνει τους μαθητές και τις μαθήτριες να δοκιμάσουν άλλους αριθμούς, της δικής τους επιλογής. Αυτό αποτελεί μια διερευνητική προσέγγιση. Θέλει προσοχή, ώστε η παρέμβαση του/της εκπαιδευτικού να γίνει σε ένα πλαίσιο φθίνουσας καθοδήγησης, χωρίς να δίνονται έτοιμες λύσεις στους μαθητές/-τριες.

Δραστηριότητα 3
Μεταβείτε στο κέλυφος (shell) του Thonny και δώστε τις παρακάτω εκφράσεις:
>>> len(str(8128)) >>> len(str(496)) >>> len(str(10**20)) >>> len(str(2**100))
>>> str(len(5))
Τι κάνει η συνάρτηση len και τι η str; Τι πετυχαίνουμε με τη συνδυασμένη χρήση τους;

Στις παραπάνω δραστηριότητες οι μαθητές και οι μαθήτριες δοκιμάζουν εντολές στον διερμηνευτή της Python χωρίς να γνωρίζουν τη λειτουργία τους. Ανακαλύπτουν τι κάνει κάθε εντολή, από το αποτέλεσμα που λαμβάνουν. Αν δεν καταλήξουν σε κάποιο συμπέρασμα, τους παροτρύνουμε να δοκιμάσουν και άλλα δεδομένα.

Το υλικό σε κάποιες ενότητες είναι αρκετά πλούσιο και οι προτεινόμενες ώρες είναι λίγες για τη μελέτη του. Σε αυτήν την περίπτωση ο/η εκπαιδευτικός μπορεί να χρησιμοποιήσει την τεχνική της ανεστραμμένης τάξης (flipped classroom) δίνοντας στους μαθητές και τις μαθήτριες να μελετήσουν υλικό για το σπίτι. Αυτό μπορεί να γίνει στην Ενότητα Πληροφορική και Κοινωνία. Η τάξη μπορεί να χωριστεί σε ομάδες και κάθε ομάδα να επιλέξει την ανάπτυξη μιας ενότητας.

Το υλικό πρέπει να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο μέσα από το οποίο ο/η εκπαιδευτικός θα προτείνει δραστηριότητες. Οι μαθητές και οι μαθήτριες μελετούν το υλικό, εκπονούν εργασίες και ψηφιακές δημιουργίες όπως λογισμικό, παρουσιάσεις, υπολογιστικά φύλλα κ.λπ.

Οδηγίες για τη χρήση εργαλείων παραγωγικής (generative) Τεχνητής Νοημοσύνης

Σε πολλά σημεία στο υλικό, παροτρύνονται οι μαθητές και οι μαθήτριες να χρησιμοποιούν εργαλεία παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης, όπως είναι το ChatGPT και το Gemini.

Πρέπει η παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη να χρησιμοποιείται στην τάξη;

Η χρήση εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης θα γίνεται όλο και πιο σημαντική σε πολλούς τομείς της ζωής και της εργασίας. Στους βασικούς στόχους των αναλυτικών προγραμμάτων σπουδών περιλαμβάνεται και η υπεύθυνη και ασφαλής χρήση των ψηφιακών τεχνολογιών. Συνεπώς, αποτελεί αποστολή του σχολείου η εκπαίδευση και κατάρτιση των μαθητών στις τεχνολογίες της Τεχνητής Νοημοσύνης. Είναι ζητούμενο, οι μαθητές και οι μαθήτριες να διδαχθούν, με διερευνητικό και βιωματικό τρόπο, στο προστατευμένο πλαίσιο της σχολικής τάξης, τον τρόπο λειτουργίας των εργαλείων της παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης. Σε αυτό το πλαίσιο, θα γνωρίσουν ποιες δυνατότητες, αλλά και ποιοι κίνδυνοι ή πιθανότητες αστοχίας και λάθους μπορεί να συνδέονται με αυτές. Η απαγόρευση της διδακτικής χρήσης της Τεχνητής Νοημοσύνης στην τάξη δεν μπορεί να αποτελέσει βιώσιμη απάντηση στο πλαίσιο του ψηφιακού σχολείου και στο πλαίσιο ενός εξαιρετικά δυναμικά εξελισσόμενου κόσμου, στον οποίο ζουν οι μαθητές και οι μαθήτριες. Είναι δεδομένο, ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη ενδιαφέρει πολύ τους μαθητές και τις μαθήτριες, και μπορεί να συνδεθεί στενά με τον βιόκοσμό τους.

Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να εξοικειωθούν με τη λειτουργία των εργαλείων της παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης και να γίνουν ικανοί/ες να τα χρησιμοποιούν με δημιουργικό και στοχευμένο τρόπο, να αξιολογούν τις παραγόμενες πληροφορίες, να κατανοούν και να χρησιμοποιούν συνειδητά τις βασικές λειτουργίες τους. Εκπαιδευτικοί και μαθητές μπορούν να δοκιμάζουν μαζί τη δημιουργία προτροπών (prompts) και να εξετάζουν κριτικά τα παραγόμενα αποτελέσματα, για σφάλματα, λάθη, ανακρίβειες και κενά. Η ικανότητα δημιουργίας αποτελεσματικών προτροπών, ήδη, αποτελεί σημαντική δεξιότητα στην αγορά εργασίας.

Ειδικότερα στις Φυσικές Επιστήμες, τα Μαθηματικά και την Πληροφορική, τα άστοχα ή ανακριβή αποτελέσματα μιας πλατφόρμας Τεχνητής Νοημοσύνης, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως αφετηρία για μια συζήτηση σχετικά με την κατάλληλη χρήση της. Στο Συμπληρωματικό Εκπαιδευτικό Υλικό υπάρχουν τέτοιες δραστηριότητες (βλ. παράδειγμα προβλήματος με τον λύκο, το πρόβατο και το λάχανο, Β΄ Γυμνασίου, Ενότητα 7.3). 

Κανονισμός λειτουργίας για τις πλατφόρμες παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης

Σε αντίθεση με τα προηγούμενα χρόνια, όταν κάθε πιθανή εφαρμογή και πλατφόρμα δοκιμάζονταν στην τάξη χωρίς ιδιαίτερους δισταγμούς, σήμερα η εκπαιδευτική κοινότητα είναι πιο ευαισθητοποιημένη και ακολουθεί μια πιο προσεκτική προσέγγιση στο θέμα της των εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης.

Τα εμπορικά προϊόντα που αναφέρονται στο παρόν έγγραφο (π.χ. ChatGPT, Gemini), αναφέρονται ως παραδείγματα της τεχνολογίας στην οποία βασίζονται. Αυτό δεν συνεπάγεται οποιαδήποτε σιωπηρή ή ρητή προώθηση ή αξιολόγηση αυτών των προϊόντων.

Η χρήση του ChatGPT και άλλων εργαλείων παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης στην τάξη, πρέπει να προσεγγίζεται με προσοχή και να λαμβάνεται πάντα υπόψη η ηλικία των μαθητών/τριών και οι συνθήκες χρήσης. Το ChatGPT δεν είναι η μοναδική πλατφόρμα του είδους της και όσα ισχύουν για το ChatGPT, δεν μπορούν να μεταφερθούν σε άλλες πλατφόρμες, χωρίς περαιτέρω εξέταση, ακόμη και αν αυτές μπορεί να είναι παρόμοιες.

Σύμφωνα με τους Όρους χρήσης της εταιρείας, οι χρήστες του ChatGPT πρέπει να είναι τουλάχιστον 18 ετών για να δημιουργήσουν λογαριασμό. Επίσης, πρέπει να είναι τουλάχιστον 13 ετών για να χρησιμοποιήσουν την υπηρεσία. Εάν δεν έχουν συμπληρώσει τα 18 έτη, οι χρήστες του ChatGPT χρειάζονται τη συγκατάθεση ενός γονέα ή κηδεμόνα. (Ο πάροχος δεν διενεργεί έλεγχο ηλικίας).

H λειτουργία του ChatGPT μπορεί να γίνει χωρίς να απαιτείται σύνδεση, ούτε δημιουργία προσωπικού λογαριασμού ή εισαγωγή email. Προς το παρόν, άλλες πλατφόρμες απαιτούν σύνδεση και προσωπικό email. 

Παρακαλούνται οι εκπαιδευτικοί να είναι διαρκώς ενήμεροι για τους όρους λειτουργίας των εργαλείων, διότι οι πάροχοι μπορεί να τους αλλάζουν χωρίς προειδοποίηση.

Η χρήση του ChatGPT στα μαθήματα με τις προσωπικές συσκευές των μαθητών και των μαθητριών ή μέσω των δικών τους λογαριασμών/διευθύνσεων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου δεν μπορεί να συνιστάται, κυρίως λόγω του ισχύοντος νομικού πλαισίου (ιδίως όσον αφορά τους κανονισμούς προστασίας δεδομένων).

Σε σχέση με τη χρήση εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης στην τάξη, πρέπει να ληφθούν υπόψη διάφορες νομικές πτυχές, ιδίως όσον αφορά την επεξεργασία, την αξιολόγηση και τη διαβίβαση δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, οι οποίες δεν μπορούν ακόμη να αξιολογηθούν σε όλη τους την έκταση. Αυτό οφείλεται επίσης στο γεγονός, ότι οι αντίστοιχες δυνατότητες εφαρμογής και οι όροι χρήσης των εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να ποικίλουν και να αλλάζουν διαρκώς.

 Όπως και με όλες τις άλλες εφαρμογές ψηφιακών τεχνολογιών, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί, ότι με τη χρήση των εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης δεν συλλέγονται ή μεταφέρονται προσωπικά δεδομένα των μαθητών/-τριών.

Λαμβάνοντας υπόψη και την πρακτική άλλων χωρών, για τη διδασκαλία του μαθήματος της Πληροφορικής προτείνονται τα εξής σενάρια χρήσης εργαλείων παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης στην τάξη και το σχολικό εργαστήριο Πληροφορικής:

1. Οι μαθητές άνω των 18 ετών μπορούν να χρησιμοποιούν εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης με προσωπικούς λογαριασμούς. Η χρήση είναι προαιρετική. Η άρνηση χρήσης δεν πρέπει να αποτελεί κριτήριο αξιολόγησης των μαθητών και μαθητριών.
2. Ο/η εκπαιδευτικός δημιουργεί έναν προσωπικό λογαριασμό με δική του πρωτοβουλία, είτε με ιδιωτική, είτε με σχολική διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και αντίστοιχο αριθμό κινητού τηλεφώνου, και ενεργεί ως διαμεσολαβητής μεταξύ της πλατφόρμας και των μαθητών/-τριών. Οι μαθητές και οι μαθήτριες, δημιουργούν και εφαρμόζουν προτροπές στην πλατφόρμα και αξιοποιούν μαθησιακά τα αποτελέσματα που παράγει.
3. Ο/η εκπαιδευτικός συνδέεται με έναν προσωπικό λογαριασμό που έχει δημιουργήσει σε μια μη προσωποποιημένη μαθητική συσκευή του σχολείου και επιτρέπει στους μαθητές να τη χρησιμοποιούν υπό την επίβλεψή του.
4. Οι μαθητές και οι μαθήτριες συνδέονται σε μια πλατφόρμα, σε κατάσταση ανώνυμης περιήγησης, οπότε δεν απαιτείται η εισαγωγή email, και ο/η εκπαιδευτικός επιτρέπει στους μαθητές και τις μαθήτριες να τη χρησιμοποιούν υπό την επίβλεψή του.

Μη αποδεκτά σενάρια χρήσης εργαλείων παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης στην τάξη και το σχολικό εργαστήριο Πληροφορικής:

1. Ο/η εκπαιδευτικός δίνει στους μαθητές και τις μαθήτριες τα στοιχεία πρόσβασης σε έναν προσωπικό λογαριασμό που έχει δημιουργήσει ο ίδιος ή η ίδια, και χρησιμοποιούν τα εργαλεία σε ιδιωτικές συσκευές ή σε προσωποποιημένες συσκευές του σχολείου.
2. Οι μαθητές κάτω των 18 ετών χρησιμοποιούν τους προσωπικούς τους λογαριασμούς σε μια πλατφόρμα Τεχνητής Νοημοσύνης ή δημιουργούν λογαριασμό σε υπολογιστή του εργαστηρίου Πληροφορικής ή της τάξης.
3. Οι μαθητές κάτω των 18 ετών χρησιμοποιούν τους προσωπικούς τους λογαριασμούς σε μια πλατφόρμα, που δημιούργησαν με τη συγκατάθεση των γονέων και κηδεμόνων τους, σε υπολογιστή του σχολικού εργαστηρίου ή της τάξης.
4. Οι μαθητές κάτω των 18 ετών δημιουργούν λογαριασμό στο σχολικό εργαστήριο και τον χρησιμοποιούν.
5. Οι μαθητές κάτω των 13 ετών χρησιμοποιούν μια πλατφόρμα υπό την επίβλεψη του/της εκπαιδευτικού.

Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στη σύνταξη των προτροπών. Δεν πρέπει να περιέχουν προσωπικά δεδομένα των μαθητών και των μαθητριών ή πληροφορίες που αναφέρονται με άμεσο ή έμμεσο (υπονοούμενο) τρόπο σε αυτούς/ές. Επίσης, ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στην παραγωγή εικόνων.

Στην Α΄ Γυμνασίου προτείνεται να αποφεύγεται η χρήση εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης.  Στη Β΄ Γυμνασίου, στο μάθημα της Πληροφορικής, υπάρχει εισαγωγική Ενότητα σχετικά με την Τεχνητή Νοημοσύνη και δραστηριότητες με τη χρήση εργαλείων.

Συστήνεται, η ενημέρωση των γονέων και κηδεμόνων σχετικά με τον τρόπο διδασκαλίας, τη χρήση των εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης στη μαθησιακή διαδικασία και την τήρηση του κανονιστικού πλαισίου που δίνει έμφαση στην επίβλεψη των μαθητών και μαθητριών από τους εκπαιδευτικούς.

Χρήση των εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης με το Συμπληρωματικό Εκπαιδευτικό Υλικό

Οι μαθητές και οι μαθήτριες, κατά κανόνα, γνωρίζουν τα εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης, γι’ αυτό θα ήταν καλύτερο να εξοικειωθούν με τη φιλοσοφία της χρήσης τους από το σχολείο. Ο/η εκπαιδευτικός, προτείνεται να καθοδηγήσει τους μαθητές και τις μαθήτριες να μην χρησιμοποιούν τα εργαλεία αυτά με σκοπό να βρίσκουν, απλά, την απάντηση σε ασκήσεις. Είναι καλό να μελετούν μια άσκηση και αφού δώσουν τη δική τους απάντηση, να ελέγχουν την απάντηση μέσω αυτών των εργαλείων.

Προτείνεται ο/η εκπαιδευτικός να εκπαιδεύσει τους μαθητές και τις μαθήτριες στη χρήση των εργαλείων αυτών για την επεξήγηση επιστημονικών εννοιών και προβλημάτων, δίνοντας κατάλληλες προτροπές (prompts). Οι μαθητές και οι μαθήτριες να χρησιμοποιούν τα εργαλεία αυτά, για να τους διευκολύνουν να εμβαθύνουν σε δύσκολες έννοιες ή προβλήματα. Επίσης, προτείνεται να χρησιμοποιούν περισσότερα από ένα εργαλεία, δίνοντας την ίδια προτροπή, και στη συνέχεια να συγκρίνουν και να σχολιάζουν τα αποτελέσματα.

Η χρήση των εργαλείων αυτών διατρέχει όλες τις ενότητες. Στόχος είναι, οι μαθητές και οι μαθήτριες να κατανοήσουν ότι δεν πρέπει να χρησιμοποιούν έτοιμες τις απαντήσεις από αυτά τα εργαλεία, γιατί μπορεί να περιέχουν λάθη, ανακρίβειες ή να συμβάλουν στην προαγωγή στερεοτύπων. Σε αυτό το ζήτημα, ο ρόλος του/της εκπαιδευτικού, και γενικότερα του σχολείου, είναι κρίσιμος.

(...)

Β’ τάξη Γυμνασίου

Ενδεικτική Κατανομή ωρών ανά Ενότητα με βάση το Συμπληρωματικό Εκπαιδευτικό Υλικό

Τα σημειωμένα με έντονη γραφή προτείνεται να διδαχθούν σε προαιρετική βάση και οι αντίστοιχες διδακτικές ώρες μπορούν να διατεθούν από τον/την εκπαιδευτικό για εμβάθυνση ή εξειδίκευση, ανάλογα με τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα των μαθητών/-τριών. 

Σχολικό εγχειρίδιο: «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Β’ Τάξη Γυμνασίου, Βιβλίο μαθητή, Συμπληρωματικό Εκπαιδευτικό Υλικό, ΙΕΠ»

*Διευκρινίσεις για τις ενότητες που προτείνεται να διδαχθούν σε προαιρετική βάση:

• Η ενότητα 4 του βιβλίου "Παρουσιάσεις" περιλαμβάνει βασικές λειτουργίες του λογισμικού παρουσιάσεων: εισαγωγή διαφανειών, μορφοποίηση, κινήσεις, εναλλαγές, γραφήματα κ.λπ. Ωστόσο, οι περισσότεροι μαθητές της Β’ Γυμνασίου έχουν ήδη έρθει σε επαφή με αυτά τα εργαλεία στο Δημοτικό – είτε στο πλαίσιο του μαθήματος Τ.Π.Ε. είτε κατά την εκπόνηση διαθεματικών εργασιών.

Η εξοικείωση των μαθητών με βασικές λειτουργίες (όπως «εισαγωγή εικόνας», «χρήση τίτλου», «μετακίνηση αντικειμένου», «προβολή παρουσίασης») έχει ήδη καλλιεργηθεί από μικρές τάξεις του Δημοτικού. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η ενότητα να αντιμετωπίζεται από πολλούς μαθητές είτε ως "επανάληψη", είτε ως υπερβολικά απλή και χωρίς ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Αντί της απλής αναπαραγωγής οδηγιών για χρήση εργαλείων, προτείνεται η αξιοποίηση της ενότητας για:

• Διαθεματικά project (π.χ. δημιουργία παρουσίασης με περιεχόμενο από άλλα μαθήματα)
• Επικοινωνιακές δεξιότητες (τεχνικές παρουσίασης – δημόσιος λόγος),
• Κριτική αξιολόγηση παρουσιάσεων συμμαθητών,
• Σχεδίαση για προσβασιμότητα (κατάλληλα χρώματα, μεγέθη γραμμάτων, περιγραφή εικόνων κ.ά.).
• Αρκετές έννοιες στην ενότητα 5 “Τμηματικός Προγραμματισμός” πιθανόν να έχουν γίνει από το δημοτικό ή την Α’ Γυμνασίου όπως είναι για παράδειγμα η ρεαλιστική κίνηση χαρακτήρων. Αντί για παρουσίαση αυτών των προγραμματιστικών δομών και τεχνικών στην τάξη θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν τεχνικές ανεστραμμένης τάξης όπου ο/η εκπαιδευτικός θα δώσει στους μαθητές μισοψημένα παιχνίδια τα οποία θα κληθούν να επεκτείνουν οι μαθητές/-τριες.

-----------------------------------------------------------------------------------------------

Ενότητα 1. Ψηφιακός Κόσμος

(ενδεικτικός διδακτικός χρόνος 4 ώρες)

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Β’ Τάξη Γυμνασίου, Βιβλίο μαθητή, Συμπληρωματικό Εκπαιδευτικό Υλικό: Ενότητα 1

Προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα

Ο/η μαθητής/-τρια να:

• προσδιορίζει την έννοια του Byte
• κατονομάζει τα είδη των δεδομένων που αποθηκεύονται σε ψηφιακά μέσα
• αναγνωρίζει την ανάγκη ψηφιακής αναπαράστασης των δεδομένων
• περιγράφει τις μονάδες μέτρησης πληροφορίας
• αναγνωρίζει τις μονάδες μέτρησης ρυθμού μετάδοσης δεδομένων bps και Bps.
• υπολογίζει τον χρόνο που χρειάζεται να μεταφορτωθεί ένα αρχείο
• διακρίνει τις έννοιες λήψης/μεταφόρτωσης (download/upload) στη μετάδοση δεδομένων.

Η Ενότητα αυτή μπορεί να διδαχθεί αμέσως μετά τη διδασκαλία της ενότητας Δυνάμεις ρητών αριθμών με εκθέτη ακέραιο αριθμό των μαθηματικών της Α’ τάξης, χωρίς όμως αυτό να είναι δεσμευτικό. Αφήνεται στην κρίση του/της εκπαιδευτικού.

Στην Ενότητα 1.2 προτείνεται, να ζητηθεί από τους μαθητές και τις μαθήτριες να αναπαράξουν τα παραδείγματα του βιβλίου. Δηλαδή, να καταγράψουν σε χαρτί όλους τους πιθανούς συνδυασμούς 2, 3 ή ακόμα και 4 bits, ώστε να καταλάβουν ότι κάθε φορά που προσθέτουμε ένα bit, αυτοί οι συνδυασμοί διπλασιάζονται.

Αντί να γράφουμε πολλές φορές το γινόμενο επί 2, χρησιμοποιούμε τον συμβολισμό της δύναμης, όπου η βάση είναι το 2 και ο εκθέτης το πλήθος των bits. Δεν χρειάζονται ιδιότητες δυνάμεων. Ο στόχος είναι να κατανοήσουν οι μαθητές/-τριες ότι ένας αριθμός σε μορφή δύναμης είναι απλά ένας συμβολισμός για πολύ μεγάλους αριθμούς, τους οποίους δεν μπορούμε να αναφέρουμε προφορικά, όπως για παράδειγμα ο αριθμός .

Στην ερώτηση, πόσα bits θέλουμε για να κωδικοποιήσουμε τους μήνες του χρόνου, σκεφτόμαστε ως εξής:

Με    2 bits,      μπορούμε να κωδικοποιήσουμε        σύμβολα

Με    3 bits,      μπορούμε να κωδικοποιήσουμε        σύμβολα

Με    4 bits,      μπορούμε να κωδικοποιήσουμε        σύμβολα

Οι μήνες του χρόνου είναι 12, άρα οι 16 συνδυασμοί μας φτάνουν και περισσεύουν. Άρα, θα χρειαστούμε 4 bits.

Σε αυτές τις ασκήσεις, οι μαθητές και οι μαθήτριες μπορούν να χρησιμοποιούν τον παραπάνω αλγόριθμο, γιατί ο σκοπός μας είναι η κατανόηση της σχέσης μεταξύ του πλήθους bits και των συμβόλων που μπορούν να αναπαρασταθούν και όχι υπολογιστικός. Οι μαθητές και οι μαθήτριες σκέφτονται αλγοριθμικά και με διαδοχικές δοκιμές προσεγγίζουν την σωστή απάντηση.

Όσον αφορά τον κώδικα Morse, μπορεί να γίνει μια συζήτηση, αν υπάρχει χρόνος, για τις ομοιότητες και τις διαφορές που έχει με το δυαδικό σύστημα αρίθμησης, ως γλώσσα αναπαράστασης αριθμών και γραμμάτων.

Στην Ενότητα 1.3 οι μαθητές και οι μαθήτριες θα μάθουν τα πολλαπλάσια των bits και των Bytes. Ο/η εκπαιδευτικός μπορεί να συσχετίσει τις έννοιες αυτές με αναφορές στην καθημερινότητα των μαθητών και των μαθητριών. Για παράδειγμα, να ρωτήσει πόση χωρητικότητα έχουν τα κινητά, κάτι που γνωρίζουν όλα τα παιδιά ή πόση μνήμη έχουν, κάτι που γνωρίζουν ελάχιστα.

Δεν χρειάζεται οι μαθητές και οι μαθήτριες να απομνημονεύσουν τους πίνακες με τα πολλαπλάσια. Μπορούν να τους συμβουλεύονται για τις ασκήσεις. Επίσης σε όλες τις ασκήσεις, να χρησιμοποιούν τις προσεγγίσεις με τις δυνάμεις του 10 και όχι του 2.

Τα παραδείγματα 1 και 2 απαντούν στο αρχικό ερώτημα της Ενότητας, δηλαδή, αν χωράνε όλα τα βιβλία που πήραμε την πρώτη μέρα του σχολείου στην τσέπη μας. Ειδικά το παράδειγμα 2 με την Εθνική Βιβλιοθήκη είναι σημαντικό να γίνει, ώστε, να κατανοηθεί ένα από τα πλεονεκτήματα της ψηφιοποίησης των βιβλίων.

Να γίνει συζήτηση για τα πλεονεκτήματα της ψηφιοποίησης. Με τους σημερινούς αλγορίθμους Μηχανικής Μάθησης, το Διαδίκτυο και την ανάπτυξη των μεγάλων δεδομένων, μπορούμε να βρούμε σε μια συλλογή από βιβλία, τα βιβλία που έχουν την εικόνα μιας λίμνης, τα βιβλία που αναφέρουν μια πόλη, χώρα ή ένα ιστορικό γεγονός. Αυτό δεν μπορεί να γίνει στα βιβλία μιας βιβλιοθήκης, γιατί θα έπρεπε να τα ανοίξουμε ένα-ένα και να ψάχνουμε.

Ένα άλλο πλεονέκτημα είναι ότι, μπορούμε να δημιουργήσουμε ψηφιακά αντίγραφα ενός βιβλίου και να τα στείλουμε σε όλους τους συμμαθητές και τις συμμαθήτριές μας με ένα κλικ μέσα από το email μας. Εδώ, να γίνει αναφορά στα πνευματικά δικαιώματα των συγγραφέων.

Στις ασκήσεις με τον ρυθμό μετάδοσης δεδομένων, να τονιστεί στους μαθητές και τις μαθήτριες ότι το b στο bps είναι bits και ότι πρέπει να το μετατρέπουν σε Bytes, ώστε να υπολογίσουν, πόσος χρόνος απαιτείται για να ληφθεί ή να αποσταλεί ένα αρχείο.

Να γίνει ειδική μνεία στην αρχιτεκτονική BitTorrent και στο πρόβλημα το οποίο λύνει. Να ξέρουν οι μαθητές και οι μαθήτριες, ότι η ταχύτητα λήψης δεν εξαρτάται μόνο από την ποιότητα της γραμμής του λήπτη, αλλά και από τη γραμμή του αποστολέα. Το παράδειγμα 4 δείχνει την βελτίωση στη λήψη αρχείων με την αρχιτεκτονική αυτή.

Αν ο/η εκπαιδευτικός κρίνει πως οι ασκήσεις 1 και 2 είναι αρκετά απαιτητικές, μπορεί να αναθέσει ως εργασία για το σπίτι μόνο τις ασκήσεις 3 και 4.

Σύνδεσμοι - Εκπαιδευτικό Υλικό

• Αναπαράσταση ασπρόμαυρης ψηφιακής εικόνας στον υπολογιστή
   https://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/746
• Αναπαράσταση ασπρόμαυρης ψηφιακής εικόνας στον υπολογιστή
   https://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/741
• Χρωματικές συνιστώσες εικόνας
   https://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/739
• Υπολογισμός μεγέθους ψηφιογραφικής εικόνας
   https://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/1216
• Προσθετική παραγωγή χρώματος
   https://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/738

Ενότητα 2. Δίκτυα Υπολογιστών

(ενδεικτικός διδακτικός χρόνος 2 ώρες)

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Β’ Τάξη Γυμνασίου, Βιβλίο μαθητή, Συμπληρωματικό Εκπαιδευτικό Υλικό: Ενότητα 2

Προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα

Ο/η μαθητής/-τρια να:

• αναγνωρίζει τις συσκευές ενός τοπικού δικτύου υπολογιστών
• περιγράφει τη λειτουργία του δικτύου
• διακρίνει τα είδη των δικτύων με βάση τη γεωγραφική τους εμβέλεια
• περιγράφει τα πλεονεκτήματα της χρήσης δικτύων στην καθημερινή ζωή
• συνδέει προσωπικό υπολογιστή και άλλες ψηφιακές συσκευές σε τοπικό δίκτυο υπολογιστών
• εφαρμόζει απλά διαγνωστικά εργαλεία ελέγχου της λειτουργίας ενός δικτύου.

Οδηγίες

Στόχος είναι να κατανοήσουν οι μαθητές και οι μαθήτριες τους λόγους για τους οποίους δομούμε δίκτυα υπολογιστών, καθώς και τη χρησιμότητα τους στην καθημερινή ζωή. Είναι πολύ σημαντικό να αντιληφθούν πώς θα ήταν ο σημερινός κόσμος χωρίς δίκτυα υπολογιστών (υποδομή και υπηρεσίες), δηλαδή χωρίς Διαδίκτυο συνολικά.

Στη συνέχεια, θα πρέπει να κατανοήσουν τα βασικά είδη δικτύων, δηλαδή το απλό τηλεφωνικό δίκτυο PSTN και να εξηγήσουμε πώς εμφανίστηκε μετά το δίκτυο δεδομένων και βέβαια, το δίκτυο κινητής τηλεφωνίας. Επί της ουσίας, θα γίνει σύντομη αναφορά στο διαφορετικό τρόπο λειτουργίας τους.

Σχετικά με τη δομή ενός δικτύου υπολογιστών, ο εκπαιδευτικός δίνει βάση στα συστατικά του, δηλαδή, στις συσκευές από τις οποίες αποτελείται. Με αυτόν τον τρόπο ο μαθητής και η μαθήτρια θα μπορέσουν να κατανοήσουν την έννοια των δικτύων υπολογιστών και να αναπτύξουν ένα στοιχειώδες δίκτυο στο εργαστήριο, σε μία πορεία διδασκαλίας κλιμακούμενη και αρθρωτή, από τη θεωρία στην πράξη.

Γίνεται αναφορά στην κατηγοριοποίηση των δικτύων βάσει γεωγραφικής κάλυψης και κατανομής. Στόχος είναι, να μπορέσουν οι μαθητές και οι μαθήτριες, αφενός να αφομοιώσουν τις έννοιες και αφετέρου, να αναλογιστούν το εύρος των δικτύων.

Έπειτα, οι μαθητές και οι μαθήτριες διδάσκονται πιο αναλυτικά, πώς να συνδέσουν έναν υπολογιστή στο τοπικό δίκτυο και πώς ένα τοπικό δίκτυο συνδέεται στο Διαδίκτυο. Καλό είναι, εάν υπάρχει ένας διαθέσιμος οικιακός δρομολογητής, να γίνει με αυτόν η σύνδεση (εάν είναι εφικτό – οι υπολογιστές στον router και ο router στο τηλεφωνικό πριζάκι).

Στο σημείο αυτό προτείνεται, ο/η εκπαιδευτικός να σταθεί στη σύνδεση ADSL, και να αναλύσει τα stream της σύνδεσης (Upload και Download), όπως επίσης, θα πρέπει να σταθεί και στην έννοια του FTTH και στην ταχύτητα της οπτικής ίνας. Αυτό έρχεται σε πλήρη σύνδεση με τη Δραστηριότητα 1 βλ. (παρακάτω), στην οποία ζητείται η μέτρηση της ταχύτητας ενός δικτύου.

Άλλο σημαντικό στοιχείο είναι η χρησιμότητα των IP διευθύνσεων και ότι, μία IP προσδιορίζει ως μοναδικό, έναν υπολογιστή στον Παγκόσμιο ιστό.

Έμφαση να δοθεί και στα διαγνωστικά εργαλεία, με τη βοήθεια των οποίων μπορούμε να αποφανθούμε για την ορθή ή μη σύνδεση του υπολογιστή στο Διαδίκτυο και να ερευνήσουμε, εάν υπάρχει βλάβη σε κάποια σύνδεση του ευρύτερου δικτύου.

Πολύ εύκολα οι μαθητές και οι μαθήτριες μπορούν να εκτελέσουν τις εντολές που αναφέρονται στη Δραστηριότητα 1 σε ένα command prompt και να πάρουν πολύ χρήσιμες πληροφορίες για το δίκτυο. Να δοθεί έμφαση στις εντολές αυτές, στη λειτουργίες τους και να ερμηνευθούν τα αποτελέσματά τους. Στη συνέχεια, οι μαθητές και οι μαθήτριες, με αναζήτηση στο Διαδίκτυο, μπορούν να αναζητήσουν τρόπους για να μετρήσουν τη ταχύτητα του δικτύου τους (ενδεικτικά, σύνδεση στο site:  https://www.speedtest.net/)

Σημαντική επισήμανση: Στην Ενότητα αναφέρονται πολλοί τεχνικοί όροι και πολλές ψηφιακές συσκευές και εξαρτήματα. Σε καμία περίπτωση δεν είναι επιθυμητή η αποστήθιση ή η μηχανιστική αναπαραγωγή από τους μαθητές και τις μαθήτριες της ορολογίας ή των λειτουργιών κάθε ψηφιακής συσκευής ή εξαρτήματος. Συνιστάται, η διδασκαλία να αναφέρεται στη λειτουργία που επιτελεί κάθε συσκευή/εξάρτημα και τη σχέση τους με την καθημερινότητα των μαθητών και των μαθητριών, έτσι ώστε η μάθηση να γίνεται περισσότερο βιωματικά. 

 Σύνδεσμοι-Εκπαιδευτικό Υλικό

• Κατηγορίες δικτύων https://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/1480
• Οδηγός αρχιτεκτονικής σχολικού εργαστηρίου Η/Υ http://ts.sch.gr
• Σχολικό Εργαστήριο Πληροφορικής https://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/978

Ενότητα 3. Ανάλυση Δεδομένων με Υπολογιστικά Φύλλα

(ενδεικτικός διδακτικός χρόνος 4 ώρες)

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Β’ Τάξη Γυμνασίου, Βιβλίο μαθητή, Συμπληρωματικό Εκπαιδευτικό Υλικό: Ενότητα 3

Προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα

• δημιουργεί και να τροποποιεί απλά υπολογιστικά φύλλα
• προσανατολίζεται στο πλέγμα ενός φύλλου εργασίας και να διακρίνει το ενεργό κελί
• προσδιορίζει τη διεύθυνση ενός κελιού στο φύλλο εργασίας
• επιλέγει συγκεκριμένα κελιά
• διακρίνει τύπους δεδομένων (αριθμητικά, αλφαριθμητικά δεδομένα, ημερομηνίες κ.α.) σε ένα υπολογιστικό φύλλο
• εισάγει δεδομένα και να τροποποιεί το περιεχόμενο σε κελιά του υπολογιστικού φύλλου
• εισάγει απλές και σύνθετες σχέσεις υπολογισμού σε ένα υπολογιστικό φύλλο
• χρησιμοποιεί τεχνικές αντιγραφής δεδομένων και μαθηματικών υπολογισμών σε ένα υπολογιστικό φύλλο
• μορφοποιεί τα περιεχόμενα ενός κελιού
• χρησιμοποιεί απλές συναρτήσεις του υπολογιστικού φύλλου (π.χ. SUM, AVERAGE, MAX,MIN) για την επίλυση προβλημάτων
• κατανοεί τη σπουδαιότητα των συναρτήσεων του υπολογιστικού φύλλου
• καθορίζει στις παραμέτρους εκτύπωσης συγκεκριμένα κριτήρια (προεπισκόπηση, μορφή, τμήμα εγγράφου)
• συνεργάζεται και να προσφέρει τις γνώσεις και τις ικανότητές του στην ομάδα για την υλοποίηση μιας δραστηριότητας-εργασίας
• ταξινομεί τα δεδομένα μιας περιοχής κελιών με βάση συγκεκριμένα κριτήρια
• εφαρμόζει φίλτρα σε πίνακα.

Oδηγίες

Σημαντική επισήμανση: Συστήνεται η διδασκαλία των Ενοτήτων 3 (ανάλυση δεδομένων με Υπολογιστικά Φύλλα) και 4 (Παρουσιάσεις) να γίνει συνδυαστικά. Μετά τη συλλογή και επεξεργασία των δεδομένων μιας έρευνας με Υπολογιστικά Φύλλα, να ακολουθήσει η παρουσίαση των αποτελεσμάτων. Γι’ αυτό, οι μαθητές και οι μαθήτριες θα μπορούσαν να εμπλακούν ανά ομάδες σε μια δραστηριότητα, που θα περιλαμβάνει, εκτός από τη συλλογή και την επεξεργασία των δεδομένων, την παρουσίαση των αποτελεσμάτων και των συμπερασμάτων της έρευνας.

Ο/η εκπαιδευτικός μπορεί να επιλέξει το λογισμικό υπολογιστικών φύλλων που θα χρησιμοποιήσει. Προτείνεται η χρήση Ελεύθερου και Ανοικτού Λογισμικού, με βάση τα μαθησιακά χαρακτηριστικά, τα ενδιαφέροντα και τις προϋπάρχουσες γνώσεις και εμπειρίες των μαθητών και των μαθητριών της τάξης του.

Ο/η εκπαιδευτικός μπορεί να υλοποιήσει τη δραστηριότητα που διατρέχει όλη την Ενότητα και μέσα από αυτή να επιτευχθούν οι διδακτικοί στόχοι.

Οι μαθητές και οι μαθήτριες δεν πρέπει να εξαρτώνται από το γραφικό περιβάλλον ή από συγκεκριμένο λογισμικό, γι’ αυτό προτείνεται, η εισαγωγή συναρτήσεων, αριθμητικών εκφράσεων και τύπων να γίνεται χωρίς τη χρήση του γραφικού περιβάλλοντος. Δηλαδή, οι μαθητές και οι μαθήτριες να γράφουν στο αντίστοιχο κελί τον τύπο ή την συνάρτηση που χρειάζεται.

Ο/η εκπαιδευτικός, μέσα από σχετικά παραδείγματα, προκαλεί το ενδιαφέρον των μαθητών και των μαθητριών για τα υπολογιστικά φύλλα. Οι μαθητές και οι μαθήτριες εξοικειώνονται με το περιβάλλον του λογισμικού, αξιοποιώντας την αναπαράσταση του πίνακα, που είναι οικεία από τον επεξεργαστή κειμένου. Ο/η εκπαιδευτικός αναθέτει κατάλληλες δραστηριότητες που απαιτούν τη δημιουργία υπολογιστικών φύλλων διαφόρων τύπων και μορφών, με σκοπό την επίλυση προβλημάτων που αφορούν στην καταγραφή, ταξινόμηση, επεξεργασία και αναπαράσταση δεδομένων. Η θεματολογία προτείνεται να εντάσσεται στο πλαίσιο δραστηριοτήτων της σχολικής και της κοινωνικής ζωής.

Για παράδειγμα, οι μαθητές και οι μαθήτριες θα μπορούσαν να χωριστούν σε ομάδες και να τους ανατεθεί ή να επιλέξουν θέματα έρευνας που τους ενδιαφέρουν, όπως η χρήση κινητών τηλεφώνων, οι εφαρμογές που χρησιμοποιούν, ο χρόνος που διαθέτουν κ.λπ. Η θεματολογία προτείνεται να εντάσσεται στο πλαίσιο δραστηριοτήτων της σχολικής και της κοινωνικής ζωής. Επίσης, προτείνεται η υλοποίηση σχετικών εργασιών σε συνεργασία με τα άλλα μαθήματα του Π.Σ. (μαθηματικά, φυσικές επιστήμες, κοινωνικές επιστήμες κ.λπ.).

Ενδεικτικές δραστηριότητες:

• προϋπολογισμός σχολικής εκδρομής
• διαχείριση του ταμείου της τάξης
• υπολογισμός του μέσου όρου βαθμολογίας μαθημάτων
• σύνθεση ενός υπολογιστικού συστήματος και υπολογισμός τους κόστους αγοράς του.
• καταγραφή και επεξεργασία των μετεωρολογικών δεδομένων της περιοχής
• στατιστικά των παικτών της αγαπημένης ομάδας μπάσκετ
• δημιουργία γραφικών παραστάσεων (π.χ. νόμοι ταχύτητας και διαστήματος στην ευθύγραμμη ομαλή κίνηση).
• επεξεργασία δεδομένων δημογραφικής μελέτης για την πόλη μας (π.χ. τις τελευταίες δεκαετίες)
• μελέτη της κατανομής των μορφών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα και στην Ε.Ε.
• μελέτη απλών συναρτήσεων στα μαθηματικά
• μοντελοποίηση και μελέτη νόμων στη φυσική
• σχεδιασμός και οργάνωση μουσικής συλλογής
• σχεδιασμός και οργάνωση σχολικής βιβλιοθήκης

Αφού οι ομάδες ορίσουν το θέμα και σχεδιάσουν το ερωτηματολόγιο στην ενότητα της επεξεργασίας κειμένου, δίνουν αντίγραφά του στους συμμαθητές τους και συλλέγουν τα αποτελέσματα. Το επόμενο βήμα είναι, να εισάγουν τα δεδομένα στο υπολογιστικό φύλλο και στη συνέχεια, με τη χρήση συναρτήσεων και γραφημάτων, να οπτικοποιήσουν τα αποτελέσματα.

Ενότητα 4. Παρουσιάσεις

(ενδεικτικός διδακτικός χρόνος 4 ώρες)

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Β’ Τάξη Γυμνασίου, Βιβλίο μαθητή, Συμπληρωματικό Εκπαιδευτικό Υλικό: Ενότητα 4

Προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα

Ο/η μαθητής/-τρια να:

• χρησιμοποιεί τα εργαλεία σχεδίασης του λογισμικού παρουσιάσεων για τη δημιουργία παρουσιάσεων
• αλλάζει τις παραμέτρους εκτύπωσης σε μια παρουσίαση με βάση συγκεκριμένα κριτήρια (προεπισκόπηση, μορφή, τμήμα παρουσίασης, σημειώσεις για το ακροατήριο)
• εισάγει διαγράμματα και γραφήματα στις παρουσιάσεις του και να τα μορφοποιεί κατάλληλα
• τροποποιεί το υπόδειγμα διαφανειών
• εφαρμόζει κριτήρια και τεχνικές παρουσίασης πληροφοριών στα έργα του
• αναπτύσσει ολοκληρωμένα και με αρτιότητα τις σχετικές εργασίες που του ανατίθενται σε όλα τα μαθήματα του Προγράμματος Σπουδών.

Οδηγίες

Σημαντική επισήμανση: Συστήνεται η διδασκαλία των Ενοτήτων 3 (ανάλυση δεδομένων με Υπολογιστικά Φύλλα) και 5 (Παρουσιάσεις) να γίνει συνδυαστικά. Μετά τη συλλογή και επεξεργασία των δεδομένων μιας έρευνας με υπολογιστικά φύλλα, να ακολουθήσει η παρουσίαση των αποτελεσμάτων. Γι’ αυτό, οι μαθητές και οι μαθήτριες θα μπορούσαν να εμπλακούν ανά ομάδες σε μια δραστηριότητα, που θα περιλαμβάνει, εκτός από τη συλλογή και την επεξεργασία των δεδομένων, την παρουσίαση των αποτελεσμάτων και των συμπερασμάτων της έρευνας.

Επιλογή Λογισμικού

LibreOffice Impress: Ανοικτού κώδικα, δωρεάν και διαθέσιμος σε πολλές πλατφόρμες. Εξαιρετική επιλογή για εκπαιδευτικούς που αναζητούν ένα οικονομικό και ευέλικτο εργαλείο.

Microsoft PowerPoint: Είναι ευρέως διαδεδομένο και προσφέρει πολλές προηγμένες λειτουργίες. Ωστόσο, μπορεί να είναι πιο περίπλοκο για αρχάριους.

Παρουσιάσεις Google: Βασίζεται στο cloud, επιτρέπει τη συνεργασία σε πραγματικό χρόνο και είναι ιδανικό για ομάδες.

+γραφίς: Ελληνική πλατφόρμα του σχολικού δικτύου για συνεργατικές παρουσιάσεις, με έμφαση στην εκπαίδευση.

Canva: Μια διαδικτυακή πλατφόρμα που προσφέρει εύκολο στη χρήση εργαλείο για τη δημιουργία επαγγελματικών παρουσιάσεων.

Slidesgo: Παρέχει δωρεάν πρότυπα για το PowerPoint και το Google Slides.

Piktochart: Είναι μια εξαιρετική επιλογή για τη δημιουργία πληροφοριακών γραφικών και παρουσιάσεων.

Συμβουλή: Επιλέξτε το λογισμικό που ταιριάζει καλύτερα στις ανάγκες της τάξης σας και στις δικές σας δεξιότητες. Στο Συμπληρωματικό Εκπαιδευτικό Υλικό έχουμε επιλέξει το LibreOffice Impress.

Βασικές Έννοιες στις οποίες προτείνεται να επικεντρωθεί η διδασκαλία

Δομή της Παρουσίασης:

• Εισαγωγή: Να προσελκύσει το ενδιαφέρον και να παρουσιάσει το θέμα.
• Κύριο Μέρος: Να αναπτύξει τις βασικές ιδέες με σαφή και συνοπτικό τρόπο.
• Συμπεράσματα: Να συνοψίσει τα σημαντικότερα σημεία και να αφήσει μια ισχυρή εντύπωση.

Σχεδιασμός Διαφανειών:

• Διαφάνεια: Η βασική μονάδα μιας παρουσίασης
• Απλότητα: Χρήση λίγου κείμενου, συνοπτικού, σαφούς και ευανάγνωστου. Χρήση λίγων λέξεων-κλειδιών, μεγάλες γραμματοσειρές και υψηλής ποιότητας εικόνες.
• Συνοχή: Να διατηρείται ένα συνεπές οπτικό στυλ σε όλη την παρουσίαση.
• Αντίθεση: Επιλογή χρωμάτων που δημιουργούν αντίθεση για να ξεχωρίζουν τα στοιχεία.

Χρήση Μέσων:

• Εικόνες: Επιλογή εικόνων που υποστηρίζουν το κείμενο και είναι σχετικές με το θέμα.
• Γραφικά: Χρήση γραφημάτων, διαγραμμάτων και πινάκων για να παρουσιαστούν τα δεδομένα με σαφή τρόπο.
• Ήχος και Βίντεο: Ενσωμάτωση ήχου και βίντεο με προσοχή, ώστε να μην αποσπούν την προσοχή από το περιεχόμενο.

Εφέ και Κινήσεις:

• Με μέτρο: Χρήση των εφέ και των κινήσεων με σύνεση, ώστε να τονιστούν τα σημαντικά σημεία και να μην υπερφορτώνεται η παρουσίαση.

Προβολή της Παρουσίασης:

• Άσκηση: Δοκιμή της παρουσίασης πριν παρουσιαστεί στο κοινό.
• Επικοινωνία: Ο ομιλητής να κοιτά το κοινό στα μάτια και να μιλά με αυτοπεποίθηση.
• Διαχείριση Χρόνου: Προσαρμογή της παρουσίασης στον διαθέσιμο χρόνο.

Βήματα Δημιουργίας μιας Παρουσίασης

1. Σχεδιασμός: Καθορίστε το θέμα, το κοινό και τους στόχους της παρουσίασης.
2. Δομή: Δημιουργήστε ένα περιεχόμενο που είναι λογικό και εύκολο να ακολουθείται.
3. Σχέδια: Επιλέξτε ένα σχέδιο που ταιριάζει στο θέμα σας.
4. Περιεχόμενο: Προσθέστε κείμενο, εικόνες, γραφικά και άλλα στοιχεία.
5. Εφέ: Χρησιμοποιήστε εφέ με μέτρο.
6. Επανεξέταση: Ελέγξτε την ορθογραφία, τη γραμματική και τη συνολική αισθητική με βάση τα κριτήρια της ενότητας 4.5.

Επιπλέον Δραστηριότητες

Θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμο σε προηγούμενα μαθήματα, να έχει δοθεί ως άσκηση στους μαθητές και τις μαθήτριες, η συγκέντρωση υλικού (π.χ. από πηγές στο Διαδίκτυο ή με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης), κειμένου και εικόνων για κάποιο θέμα του ενδιαφέροντός τους. Τη λογική αυτή ακολουθήσαμε με το παράδειγμα της μαθητικής επίσκεψης στην Ιταλία, με το πρόγραμμα Erasmus. Το υλικό αυτό θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τις περισσότερες από τις παρακάτω δραστηριότητες: 

• Ατομικές Παρουσιάσεις: Κάθε μαθητής δημιουργεί μια μικρή παρουσίαση σε ένα συγκεκριμένο θέμα.
• Ομαδικές Παρουσιάσεις: Οι μαθητές και οι μαθήτριες συνεργάζονται για να δημιουργήσουν μια παρουσίαση.
• Storyboard (Σχεδιάγραμμα παρουσίασης του θέματος-της ιστορίας): Είναι ιδιαίτερα χρήσιμο να δημιουργήσουν ένα storyboard πριν ξεκινήσουν την παρουσίαση.
• Παρουσίαση: Οι μαθητές και οι μαθήτριες να παρουσιάσουν την εργασία τους στην τάξη.
• Ανατροφοδότηση: Οι μαθητές και οι μαθήτριες αξιολογούν τις παρουσιάσεις των συμμαθητών τους.
• Ανάλυση Παρουσιάσεων: Ζητήστε από τους μαθητές και τις μαθήτριες να αναλύσουν παρουσιάσεις από διάφορες πηγές (π.χ. TED Talks, διαφημίσεις) και να αξιολογήσουν τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία τους.
• Διαγωνισμοί: Διοργανώστε ένα διαγωνισμό παρουσιάσεων για να ενθαρρύνετε τη δημιουργικότητα.

Επιπλέον προτάσεις

• Παρουσιάσεις σε μορφή ιστορίας: Για να κάνετε την μάθηση πιο διασκεδαστική.
• Παρουσιάσεις με βίντεο: Για να προσθέσετε μια διαδραστική διάσταση.
• Παρουσιάσεις με έρευνα: Για να ενθαρρύνετε τους μαθητές και τις μαθήτριες να ερευνούν και να αναλύουν πληροφορίες.

Σύνδεσμοι-Εκπαιδευτικό υλικό

• Φωτόδεντρο: Εισαγωγικά Εκπαιδευτικά βίντεο για τις παρουσιάσεις
•  http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/photodentro-educationalvideo-8522-173
   http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/photodentro-educationalvideo-8522-1419
• Πλατφόρμα «Αίσωπος»: Ψηφιακό σενάριο δημιουργίας παρουσίασης με εικόνες και εφέ κίνησης με το λογισμικό παρουσίασης Impress
   https://aesop.iep.edu.gr/node/15636
• Διαδικτυακά μαθήματα
   https://mathesis.cup.gr/courses/course-v1
   https://opencourses.gr/opencourse.xhtml?id=19747&ln=el
• Βιβλία και Εκπαιδευτικά Υλικά: Υπάρχουν πολλά βιβλία και online μαθήματα που καλύπτουν σε βάθος τη δημιουργία παρουσιάσεων όπως π.χ. W3Schools: Προσφέρει δωρεάν μαθήματα για διάφορες τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένων των λογισμικών παρουσιάσεων.
• Κανάλια YouTube: Υπάρχουν πολλά κανάλια που προσφέρουν δωρεάν μαθήματα και tutorials για διάφορα λογισμικά παρουσιάσεων.

Microsoft Office: Παρέχει επίσημα εκπαιδευτικά βίντεο για το PowerPoint.

Google Workspace: Προσφέρει βίντεο για τη χρήση των Παρουσιάσεων Google.

LibreOffice: Διαθέτει μια κοινότητα χρηστών που δημιουργεί εκπαιδευτικό υλικό.

• Ιστοσελίδες των κατασκευαστών: Οι ιστοσελίδες των κατασκευαστών των λογισμικών προσφέρουν συνήθως εκτενή βοήθεια και tutorials.
• Εκπαιδευτικές Πλατφόρμες: Πλατφόρμες όπως το Moodle και το Google Classroom προσφέρουν εργαλεία για τη δημιουργία και την ανταλλαγή παρουσιάσεων.
• Κοινότητες: Συμμετάσχετε σε online κοινότητες για να ανταλλάξετε ιδέες και να ζητήσετε βοήθεια.
• Υπερσύνδεσμοι: Αναζητήστε υπερσυνδέσμους σε δραστηριότητες και πόρους που σχετίζονται με τη δημιουργία παρουσιάσεων.

Slidesgo: Προσφέρει δωρεάν πρότυπα για παρουσιάσεις σε διάφορα θέματα.

Canva: Εργαλείο σχεδιασμού που επιτρέπει τη δημιουργία ελκυστικών παρουσιάσεων με έτοιμα πρότυπα.

• Ασκήσεις και Δραστηριότητες

Kahoot!: Πλατφόρμα για τη δημιουργία διαδραστικών κουίζ και παιχνιδιών που μπορούν να ενσωματωθούν στις παρουσιάσεις.

Quizizz: Παρόμοια πλατφόρμα με το Kahoot!

Google Forms: Εργαλείο για τη δημιουργία διαδραστικών φορμών και ερωτηματολογίων.

Ενότητα 5. Τμηματικός Προγραμματισμός

(ενδεικτικός διδακτικός χρόνος 4 ώρες)

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Β’ Τάξη Γυμνασίου, Βιβλίο μαθητή, Συμπληρωματικό Εκπαιδευτικό Υλικό: Ενότητα 5

Προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα

Ο/η μαθητής/-τρια να:

• σχεδιάζει και να υλοποιεί υποπρογράμματα με πέρασμα παραμέτρων
• οργανώνει τον κώδικα σε υποπρογράμματα
• αναγνωρίσει τα πλεονεκτήματα των υποπρογραμμάτων
• προγραμματίζει παιχνίδια με ρεαλιστική κίνηση χαρακτήρων.

Οδηγίες

Ο σκοπός αυτής της Ενότητας είναι οι μαθητές και οι μαθήτριες να χρησιμοποιήσουν υποπρογράμματα για την οργάνωση των προγραμμάτων τους, ώστε να μην επαναλαμβάνεται κώδικας και να είναι πιο εύκολη η διόρθωση και η ενημέρωσή/βελτίωσή του. Επίσης, θα είναι πιο αναγνώσιμοι και σε υψηλό επίπεδο αφαίρεσης οι αλγόριθμοι που σχεδιάζουν οι μαθητές και οι μαθήτριες.

Προτείνεται, ο/η εκπαιδευτικός να ακολουθήσει το παράδειγμα με τον σχεδιασμό πολυγώνου. Καλό θα ήταν, να παρακινηθούν οι μαθητές και οι μαθήτριες να «ανακαλύψουν» τον τύπο της γωνίας στροφής. Δεν χρειάζεται να έχουν ιδιαίτερες γνώσεις γεωμετρίας, αλλά να ακολουθήσουν το σκεπτικό που αναφέρεται στο βιβλίο, δηλαδή να απαντήσουν στην ερώτηση:

Αν θέλω να σχεδιάσω ένα πεντάγωνο θα χρειαστεί να στρίψω πέντε φορές για να γυρίσω στη θέση μου, άρα θα κάνω στροφή 360ο . Πόσες μοίρες είναι η γωνία στροφής;

Ο/η εκπαιδευτικός κρίνει πόσες και ποιες από τις δραστηριότητες μπορούν να δοθούν στους μαθητές και τις μαθήτριες, έστω και προαιρετικά για την παράγραφο 5.2.

Στην παράγραφο 5.3 επιλέγουμε χαρακτήρες που έχουν ενδυμασίες, τέτοιες ώστε, η γρήγορη εναλλαγή τους να δίνει την ψευδαίσθηση ομαλής κίνησης. Μπορούμε να δώσουμε και έτοιμο τον κώδικα του βιβλίου, χωρίς όμως τη χρονική καθυστέρηση, και να αφήσουμε τους μαθητές και τις μαθήτριες να πειραματιστούν μέχρι να βρουν τη χρονική καθυστέρηση για την οποία η κίνηση του χαρακτήρα θα φαίνεται ρεαλιστική.

Τα περιβάλλοντα προγραμματισμού που μπορούν να χρησιμοποιηθούν εναλλακτικά του Scratch είναι τα Snap!, Mind+ και EduBlocks.

Ωστόσο συνίσταται οι εκπαιδευτικοί να ακολουθήσουν τις δραστηριότητες του βιβλίου στο περιβάλλον Scratch.

Ενότητα 6. Δομές Δεδομένων

(ενδεικτικός διδακτικός χρόνος 2 ώρες)

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Β’ Τάξη Γυμνασίου, Βιβλίο μαθητή, Συμπληρωματικό Εκπαιδευτικό Υλικό: Ενότητα 6

Προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα

Ο/η μαθητής/-τρια να:

• δημιουργεί μια λίστα στο Scratch
• προσθέτει και να αφαιρεί στοιχεία από μια λίστα
• υλοποιεί αλγόριθμο διάσχισης μιας λίστας
• υλοποιεί απλούς αλγορίθμους επεξεργασίας λιστών
• χρησιμοποιεί τη λίστα για την επίλυση προβλημάτων.

Οδηγίες

Προτείνεται οι μαθητές και οι μαθήτριες να ξεκινήσουν με τα παραδείγματα 1, 2 και 3, και να κατασκευάσουν μια λίστα με τα ονόματα των φίλων. Μπορούν να δώσουν τα ονόματα συμμαθητών τους.

Ο σκοπός είναι, οι μαθητές και οι μαθήτριες να κατασκευάσουν μια λίστα με διαδοχικές εισαγωγές και να μπορούν να τη διατρέξουν με μία εντολή επανάληψης.

Δεν χρειάζεται να επιμείνουμε σε λεπτομέρειες άλλων εντολών, αλλά στην κατανόηση της έννοιας της λίστας και με άλλα παραδείγματα.

Από τις δραστηριότητες θα μπορούσαν να δοθούν οι δραστηριότητες 2 και 3. Οι δραστηριότητες 4 και 5 είναι εξαιρετικά απαιτητικές και μπορούν να δοθούν ως προαιρετικές.

Τα περιβάλλοντα προγραμματισμού που μπορούν να χρησιμοποιηθούν εναλλακτικά του Scratch είναι μόνο τα Snap!, Mind+ και EduBlocks.

Ο/η εκπαιδευτικός θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει το EduBlocks παράλληλα με το Scratch και να δείξει την υλοποίηση των ίδιων αλγορίθμων στη γλώσσα Python ως μια εναλλακτική αναπαράστασή τους.

Ενότητα 7. Τεχνητή Νοημοσύνη

(ενδεικτικός διδακτικός χρόνος 4 ώρες)

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Β’ Τάξη Γυμνασίου, Βιβλίο μαθητή, Συμπληρωματικό Εκπαιδευτικό Υλικό: Ενότητα 7

Προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα

Ο/η μαθητής/-τρια να:

• αναγνωρίζει τους όρους Τεχνητή Νοημοσύνη και Μηχανική Μάθηση
• γνωρίζει τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα
• διακρίνει τη διαφορά Τεχνητής Νοημοσύνης και Μηχανικής Μάθησης
• εκπαιδεύει ένα νευρωνικό δίκτυο στην αναγνώριση εικόνων
• περιγράφει συνοπτικά, με απλά λόγια και μέσα από απλά παραδείγματα βασικές έννοιες και μεθόδους της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Οδηγίες

Στην Ενότητα αυτή δίνονται οι ορισμοί των όρων Τεχνητή Νοημοσύνη και Μηχανική Μάθηση και επεξηγείται, τι είναι τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs), τα οποία πιθανόν έχουν ακούσει ή και χρησιμοποιήσει οι μαθητές και οι μαθήτριες. Οι παραπάνω ορισμοί, προτείνεται να γίνουν αντικείμενο συζήτησης και να μην ζητείται η αποστήθισή τους. Αν ο/η εκπαιδευτικός θέλει να εξετάσει την κατανόηση αυτών των ορισμών, ας το κάνει με ερωτήσεις κρίσεως και όχι ανάκλησης γνώσης, ώστε να μην οδηγήσει στην αποστήθισή τους.

Ο σκοπός δεν είναι οι μαθητές και οι μαθήτριες να αποστηθίσουν τους ορισμούς, αλλά να εντοπίσουν τις διαφορές με συγκεκριμένα παραδείγματα και να μπορούν να εξηγήσουν τι εννοούμε με τον κάθε όρο.

Να γίνει μια συζήτηση με τους μαθητές και τις μαθήτριες για τα εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης που χρησιμοποιούν και αν αυτά ανήκουν στην κατηγορία της μηχανικής μάθησης.

Αφού οι μαθητές και οι μαθήτριες μελετήσουν τα παραδείγματα 1 και 2, να τα σχολιάσουν και να τεθεί το θέμα, αν τα μοντέλα LLMs (ChatGPT, Gemini, DeepSeek) σκέφτονται, και σε ποια κατηγορία εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης ανήκουν.

Να γίνει επίδειξη των εργαλείων αυτών με κατάλληλες προτροπές (prompts), τις οποίες θα δώσουν οι μαθητές και οι μαθήτριες. Προτείνεται, αυτό να γίνει στον διαδραστικό πίνακα ή σε προβολέα, ώστε να ξεκινήσει συζήτηση για την ορθότητα και το ύφος των απαντήσεων που δίνουν αυτά τα εργαλεία, και κατά πόσο πρέπει να τα εμπιστευόμαστε τυφλά.

Στην παράγραφο 7.4 οι μαθητές και οι μαθήτριες θα εκπαιδεύσουν ένα νευρωνικό δίκτυο στην εκμάθηση φωτογραφιών ημέρας, νύχτας και χαραυγής που έχουν ληφθεί από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ΔΔΣ). Οι μαθητές και οι μαθήτριες δεν χρειάζεται να διαθέτουν λογαριασμό στο Google Teachable Machine. Μπορούν να επιλέξουν χαρακτηριστικές φωτογραφίες, από τις φωτογραφίες που είναι διαθέσιμες στον παρακάτω σύνδεσμο, από το ίδρυμα Raspberry Pi και τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος:  https://drive.google.com/drive/folders/1owb4zoZzSMld5qX0edCwZ1qZ6ypnJQ_5

Μπορούν επίσης να επιλέξουν φωτογραφίες από έργα του διαγωνισμού Mission Space Lab, είτε για να ελέγξουν, είτε για να εκπαιδεύσουν το μοντέλο τους από τον επίσημο χώρο στο Flickr του Raspberry Pi. https://www.flickr.com/photos/raspberrypi/collections/72157722152451877/

Ο/η εκπαιδευτικός μπορεί να προτείνει στους μαθητές και τις μαθήτριες και άλλα παραδείγματα αναγνώρισης εικόνων, όπως ζώων οχημάτων κ.λπ., ως άσκηση για το σπίτι.

Να τονιστεί ότι δεν πρέπει να ανεβαίνουν στο Διαδίκτυο προσωπικές φωτογραφίες μαθητών.

Μια άλλη πρόταση είναι ο/η εκπαιδευτικός να δημιουργήσει με τους/τις μαθητές/-τριες σύνολα δεδομένων που περιέχουν στερεότυπα (biased) με σκοπό να δείξει τη σημασία των δεδομένων εκπαίδευσης στην αξιοπιστία αυτών των μοντέλων.

Ο/η εκπαιδευτικός αντί για το teachable machine μπορεί να αξιοποιήσει δραστηριότητες στο περιβάλλον https://pictoblox.ai/ για αναγνώριση εικόνων και αντικειμένων : https://ai.thestempedia.com/docs/pictoblox/machine-learning-environment/

Σύνδεσμοι-Εκπαιδευτικό υλικό

• https://teachablemachine.withgoogle.com/
• https://www.flickr.com/photos/raspberrypi/
• https://ai.thestempedia.com/docs/pictoblox/machine-learning-environment/

Ενότητα 8. Πληροφορική και Κοινωνία. Οι Αλλαγές στην Οικονομία

(ενδεικτικός διδακτικός χρόνος 1 ώρα)

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Β’ Τάξη Γυμνασίου, Βιβλίο μαθητή, Συμπληρωματικό Εκπαιδευτικό Υλικό: Ενότητα 8

Προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα

Ο/η μαθητής/-τρια να:

• εξηγεί πώς οι καινοτομίες που βασίζονται στην Τεχνητή Νοημοσύνη αναδιαμορφώνουν το ηλεκτρονικό εμπόριο
• εξηγεί την έννοια της Βιομηχανίας 4.0
• αξιολογεί τον οικονομικό αντίκτυπο των έξυπνων εργοστασίων, της βελτιστοποίησης της αλυσίδας εφοδιασμού και της αυξημένης παραγωγικότητας λόγω των τεχνολογιών της Βιομηχανίας 4.0
• παρατηρεί και να προβλέπει πώς οι ψηφιακές τεχνολογίες επηρεάζουν τα επαγγέλματα
• εξηγεί πώς οι ψηφιακές τεχνολογίες συμβάλλουν στην αειφορία
• προβλέπει, να διερευνά και να συζητά σχετικά με τις ευρύτερες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις από την ανάπτυξη των ψηφιακών τεχνολογιών.

Οδηγίες

Τα κύρια θέματα που θα διδαχθούν περιλαμβάνουν:

• Ηλεκτρονικό εμπόριο και ψηφιακές υπηρεσίες
• Βιομηχανία 4.0 και ο ψηφιακός μετασχηματισμός της παραγωγής
• Αλλαγές στον τρόπο εργασίας και η άνοδος της τηλεργασίας
• Προβληματισμοί για την κατάργηση θέσεων εργασίας
• Δημιουργία νέων θέσεων εργασίας στην ψηφιακή εποχή
• Επιπτώσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης στην οικονομία
• Ο ρόλος των ψηφιακών τεχνολογιών στην προώθηση της αειφορίας

Ο κύριος στόχος είναι, οι μαθητές και οι μαθήτριες να αναπτύξουν μια ευρύτερη κατανόηση της ψηφιακής οικονομίας και των επιπτώσεών της. Οι εκπαιδευτικοί καλούνται να εφοδιάσουν τους μαθητές και τις μαθήτριες με τα απαραίτητα εργαλεία για να κατανοήσουν το νέο οικονομικό τοπίο που διαμορφώνεται.

Προτείνεται μια διδακτική προσέγγιση που:

• Αξιοποιεί τη φυσική περιέργεια των εφήβων
• Ενθαρρύνει την αυτενέργεια και την ανάληψη πρωτοβουλιών
• Συνδυάζει τη θεωρία με την πράξη
• Προωθεί την ενεργό συμμετοχή και τη συνεργασία

Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να λειτουργήσουν ως καθοδηγητές, συντονιστές και σύμβουλοι, βοηθώντας τους μαθητές και τις μαθήτριες να οικοδομήσουν νέες γνώσεις και δεξιότητες.

Λόγω του εκτεταμένου περιεχομένου, προτείνεται η χρήση της μεθόδου της ανεστραμμένης τάξης (flipped classroom), αξιοποιώντας τα διαθέσιμα βίντεο. Επιπλέον, η υλοποίηση σχεδίων εργασίας (projects) μπορεί να βοηθήσει στη διασύνδεση των θεματικών και την υιοθέτηση διαθεματικών προσεγγίσεων.

Οι εκπαιδευτικοί ενθαρρύνονται, να προσαρμόσουν το περιεχόμενο στο ηλικιακό επίπεδο των μαθητών και των μαθητριών, χρησιμοποιώντας παραδείγματα από την καθημερινή ζωή και τις εμπειρίες τους. Μπορούν να οργανώσουν συζητήσεις για τις μελλοντικές προοπτικές εργασίας, να εξερευνήσουν τις δυνατότητες του ηλεκτρονικού εμπορίου ή να αναλύσουν τις επιπτώσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης στην οικονομία.

Τέλος, είναι σημαντικό να εμπνεύσουν τους μαθητές και τις μαθήτριες, και να τους προετοιμάσουν για έναν κόσμο όπου η τεχνολογία διαδραματίζει ολοένα και πιο σημαντικό ρόλο στην οικονομική ζωή.

Σύνδεσμοι για τις δραστηριότητες

Βίντεο «Τεχνητή Νοημοσύνη στη Βιομηχανία».

Βίντεο: Γνωρίστε τον Σποτ, ένα ρομπότ σκύλο που τρέχει, πηδάει και ανοίγει πόρτες (διαθέτει ελληνικούς υπότιτλους).

Βίντεο «Πώς φτιάχνεται ένα αυτοκίνητο;»

Βίντεο «Το τέλος της πωλήτριας;». Αναφέρεται στη χρήση αυτόματων πωλητών στα καταστήματα λιανικής πώλησης. 

Βίντεο ««Το τέλος του σερβιτόρου;» Αναφέρεται στη χρήση ρομπότ στη γαστρονομία.