Σχολικό Έτος 2026-2027 | Οδηγίες Διδασκαλίας
Ηθική | Γ΄ Λυκείου Ημερήσια Γενικά Λύκεια
Πρώτο Μέρος: Σεπτέμβριος – Νοέμβριος 2026
Εκπαιδευτικό υλικό: Ψηφιακός Φάκελος Υλικού για το μάθημα της Ηθικής, Γ΄ Λυκείου, τεύχος 1 (https://www.iep.edu.gr/ithiki/).
Θεματικό Πεδίο Θεματική Ενότητα | Προσδοκώμενα | Προτεινόμενη Προσέγγιση | Ενδεικτικός |
1ο Θεματικό Πεδίο: Ηθικά ερωτήματα και ηθικές θεωρίες 2. Ωφελιμισμός | Οι μαθητές/τριες να: 1. Διακρίνουν μεταξύ της φιλοσοφικής και της καθημερινής χρήσης του όρου του ωφελιμισμού, να γνωρίζουν την ωφελιμιστική φιλοσοφική παράδοση και τη δυνατότητα επίκλησής της για την επίλυση ηθικών διλημμάτων και την απάντηση ηθικών ερωτημάτων. | Ø Ο/Η εκπαιδευτικός εισάγει τους/τις μαθητές/τριες στο μάθημα της Ηθικής. Ø Παρέχονται εισαγωγικά στοιχεία για τη φιλοσοφική θεωρία και τους κύριους εκπροσώπους του Ωφελιμισμού. Εκτός από όσα αναφέρονται στην ενότητα αξιοποιούνται και οι σελ. 141-142 από το σχολικό εγχειρίδιο των Αρχών Φιλοσοφίας Β΄ Γενικού Λυκείου (Κεφάλαιο 6, Ενότητα Πρώτη, 1. Πρέπει να μας απασχολούν οι συνέπειες των πράξεών μας στη ζωή τη δική μας και των άλλων;), σε συνδυασμό με το κείμενο 1 της σελ. 147. Ø Συμπληρωματικές πληροφορίες αντλούνται από το κείμενο 1 και γίνεται προσπάθεια διάκρισης του όρου «ωφελιμιστής» στην καθημερινή ζωή και στο πλαίσιο της ηθικής θεωρίας του Ωφελιμισμού (ερώτηση 2 του κειμένου). Ø Συζητείται το θέμα του Κειμένου 2, σε συνάρτηση με τις αντίστοιχες ερωτήσεις, ως παράδειγμα ενός «περίεργου» ηθικού διλήμματος, μέσω του οποίου μπορεί να εξεταστεί μια πρακτική εφαρμογή της θεωρίας του Ωφελιμισμού στην καθημερινή ζωή και να διατυπωθούν πιθανές αντίθετες απόψεις ως προς αυτή. Ø Είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν στοιχεία από τη σχετική ενότητα για τον Ωφελιμισμό του ψηφιακού διδακτικού σεναρίου «Οι τρεις σημαντικότερες ηθικές θεωρίες» στην πλατφόρμα «Αίσωπος» (https://aesop.iep.edu.gr/senaria?f%5B0%5D=edu_level%3A4&f%5B1%5D=thematiki%3A%CE%A6%CE%B9%CE%BB%CE%BF%CF%83%CE%BF%CF%86%CE%AF%CE%B1). | 3 |
1ο Θεματικό Πεδίο: Ηθικά ερωτήματα και ηθικές θεωρίες 3. Καντιανή Ηθική | Οι μαθητές/τριες να: 1. Κατανοούν την καντιανή Ηθική και να αναγνωρίζουν την αξία της για την επίλυση ηθικών διλημμάτων και την απάντηση ηθικών ερωτημάτων. 2. Μπορούν να συγκρίνουν τις προσεγγίσεις των αρχών των κανονιστικών θεωριών με εκείνες των αρετολογικών αντιλήψεων. | Ø Παρέχονται εισαγωγικές πληροφορίες για βασικά σημεία της καντιανής ηθικής. Εκτός από αυτές της ενότητας, αξιοποιούνται και στοιχεία των σελ. 143-144 από το σχολικό εγχειρίδιο των Αρχών Φιλοσοφίας Β΄ Γενικού Λυκείου (Κεφάλαιο 6, Ενότητα Πρώτη, 2. Υπάρχουν κάποιες θεμελιώδεις αρχές που μας επιτρέπουν να στηρίξουμε απόλυτους κανόνες των πράξεών μας, ανεξάρτητα από συγκεκριμένους στόχους και συνέπειες;), σε συνδυασμό με το κείμενο 3 των σελ. 147-148. Ø Οι μαθητές/τριες διαβάζουν το κείμενο 1 και προσπαθούν να σκεφτούν πρακτικές εφαρμογές της καντιανής ηθικής στην καθημερινή ζωή (ερώτηση του κειμένου). Στη συνέχεια μελετούν το κείμενο 2 και καλούνται να απαντήσουν στη σχετική άσκηση. Ø Μπορεί να αξιοποιηθεί η ενότητα για την Καντιανή Ηθική από το ψηφιακό διδακτικό σενάριο «Οι τρεις σημαντικότερες ηθικές θεωρίες» στην πλατφόρμα «Αίσωπος» (https://aesop.iep.edu.gr/senaria?f%5B0%5D=edu_level%3A4&f%5B1%5D=thematiki%3A%CE%A6%CE%B9%CE%BB%CE%BF%CF%83%CE%BF%CF%86%CE%AF%CE%B1). | 2 |
1ο Θεματικό Πεδίο: Ηθικά ερωτήματα και ηθικές θεωρίες 5. Φεμινιστική Ηθική | Οι μαθητές/τριες να: 1. Γνωρίσουν την επίδραση του φεμινισμού στην Ηθική. 2. Προβληματίζονται για την επίδραση του φύλου στη διαμόρφωση των ηθικών θεωριών και στη λήψη ηθικών αποφάσεων. | Ø Παρέχονται εισαγωγικά στοιχεία για τον όρο «Φεμινιστική Ηθική» και συζητείται η κριτική που άσκησε στην Ηθική Φιλοσοφία το φεμινιστικό κίνημα. Εναλλακτικά, οι μαθητές/τριες μπορούν να αναζητήσουν πληροφορίες στο διαδίκτυο, με την καθοδήγηση του/της εκπαιδευτικού. Ø Οι μαθητές/τριες διαβάζουν το κείμενο 1 και συγκρίνουν τους παλαιότερους ηθικούς κώδικες που καθόριζαν τη συμπεριφορά των γυναικών με τις σύγχρονες αντιλήψεις για τη θέση της γυναίκας (δραστηριότητα του κειμένου). Ø Οι μαθητές/τριες καταγράφουν τις απόψεις της Σιμόν ντε Μποβουάρ για τον ρόλο της γυναίκας (κείμενο 2) και, με την καθοδήγηση του/της εκπαιδευτικού, αναζητούν στο διαδίκτυο πληροφορίες για τη ζωή και το φεμινιστικό έργο της (δραστηριότητα του κειμένου 2). Ø Εξετάζεται το περιεχόμενο του όρου «ηθική της φροντίδας (κείμενο 3) και οι μαθητές/τριες εκφράζουν τις απόψεις τους για τα σχετικά θέματα και ερωτήματα της δραστηριότητας στο τέλος της ενότητας. | 2 |
1ο Θεματικό Πεδίο: Ηθικά ερωτήματα και ηθικές θεωρίες 7. Οι φιλοσοφικές θεραπείες για τον φόβο του θανάτου | Οι μαθητές/τριες να: 1. Προβληματίζονται και να προσπαθούν να ξεπερνούν τον φόβο του θανάτου, αξιοποιώντας φιλοσοφικές πεποιθήσεις. | Ø Οι μαθητές/τριες έρχονται σε επαφή με αρχαίες και σύγχρονες φιλοσοφικές θεωρίες για το θέμα του θανάτου: Στη συνέχεια ασχολούνται με τη δραστηριότητα στο τέλος της ενότητας, συζητώντας για το πώς το χιούμορ και η χαρά της ζωής παρέχουν στον άνθρωπο τη δύναμη, για να μη φοβάται τον θάνατο. | 1 |
Σύνολο προβλεπόμενων διδακτικών ωρών | 8 | ||
Παρατηρήσεις-Γενικές Οδηγίες
1. Τα προτεινόμενα κείμενα και οι ώρες που θα διδαχθεί κάθε θεματική ενότητα είναι ενδεικτικά. Ο/Η εκπαιδευτικός μπορεί να επιλέξει και να χρησιμοποιήσει τα στοιχεία που κρίνει προσφορότερα για τη διδασκαλία, καθώς και όποιο άλλο υλικό επιθυμεί από τη βιβλιογραφία του Οδηγού Εκπαιδευτικού, φροντίζοντας αυτό να συνάδει με την ηλικία και το γνωστικό επίπεδο των μαθητών/τριών. Επιπλέον, μπορεί να επιλέξει την εμβάθυνση σε κάποιες ενότητες και την παράλειψη άλλων, ανάλογα με τα ενδιαφέροντα των μαθητών/τριών.
2. Προτείνεται οι εκπαιδευτικοί, στην αρχή της διδασκαλίας κάθε ενότητας, να παρέχουν εν συντομία εισαγωγικές πληροφορίες για τους συγγραφείς και τα έργα από τα οποία προέρχονται τα κείμενα που θα μελετηθούν, ειδικά όταν αυτά τα στοιχεία μπορούν να συμβάλουν στην καλύτερη κατανόηση των αντιλήψεων που διατυπώνονται, καθώς και του πλαισίου (ιστορικού, κοινωνικού, πολιτιστικού κ.ά.) εντός του οποίου αυτές διαμορφώθηκαν.
3. Κατά την προσέγγιση των κειμένων είναι απαραίτητο ο/η εκπαιδευτικός να συνδράμει τους/τις μαθητές/τριες στην, όσο το δυνατόν, αρτιότερη κατανόηση των απόψεων που εμπεριέχονται σε αυτά με ποικίλους τρόπους: π.χ. γλωσσική εξομάλυνση του κειμένου με επεξήγηση ενδεχόμενων δυσνόητων λέξεων ή εκφράσεων, επισήμανση των ουσιαστικότερων σημείων που πρέπει να μελετήσουν και παράλειψη των υπόλοιπων, εντοπισμός των όρων που είναι απαραίτητο να αναλυθούν, χρήση απλών παραδειγμάτων αντί θεωρητικών σχημάτων κ.ά.
4. Επειδή το γνωστικό αντικείμενο της Ηθικής συνδέεται συχνά με πρακτικά διλήμματα της καθημερινής ζωής που σχετίζονται με το «δίκαιο» και το «άδικο», το «καλό» και το «κακό», το «ηθικό» και το «μη ηθικό» κ.ά. (π.χ. «Υπάρχουν καλά ψέματα;»), ενώ συνήθως αφορούν σε δυσάρεστες καταστάσεις, ο/η εκπαιδευτικός πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικός τόσο ως προς την επιλογή και τον τρόπο χρήσης των σχετικών παραδειγμάτων που θα αξιοποιήσει κατά τη διδασκαλία του, όσο και ως προς τις απαντήσεις που θα προκύψουν από τη σχετική συζήτηση, οι οποίες δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως σωστές ή λανθασμένες, αλλά ως επιλογές με πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα, που υποκρύπτουν την επιλογή κάποιων ηθικών αξιών και την απόρριψη άλλων.
5. Στο πλαίσιο του διδακτικού σχεδιασμού οι εκπαιδευτικοί, προκειμένου να αξιοποιήσουν τις προτεινόμενες διαδικτυακές πηγές από το διδακτικό υλικό, να προβαίνουν σε επανέλεγχο της εγκυρότητάς τους, διότι ενδέχεται λόγω του δυναμικού τους χαρακτήρα ορισμένες από αυτές να είναι ανενεργές ή να οδηγούν σε διαφορετικό περιεχόμενο.
6. Οι Ψηφιακοί Φάκελοι του Μαθήματος, το Πρόσθετο διδακτικό υλικό (Προγράμματα Σπουδών, Οδηγοί Εκπαιδευτικού, επιμορφωτικό υλικό), οι Οδηγίες διδασκαλίας και το Θεσμικό Πλαίσιο του Μαθήματος της Ηθικής είναι αναρτημένα στην ιστοσελίδα του ΙΕΠ (https://www.iep.edu.gr/ithiki/).
Για την παιδαγωγική αξιοποίηση των διαδραστικών συστημάτων μάθησης βλ. το παράρτημα στο τέλος των οδηγιών διδασκαλίας.