Ηθική Λυκείου - Οδηγίες Διδασκαλίας - Ηθική Β΄ Τάξης Εσπερινά, Μουσικά και Καλλιτεχνικά Λύκεια

Θεματικό Πεδίο

Θεματική Ενότητα

Προσδοκώμενα
Μαθησιακά
Αποτελέσματα

Προτεινόμενη Προσέγγιση

Ενδεικτικός
χρόνος –
ώρες

1ο Θεματικό Πεδίο: Ηθικά ερωτήματα και ηθικές θεωρίες

2. Στωική Ηθική

Οι μαθητές/τριες να:

1. Γνωρίζουν βασικά στοιχεία της στωικής Ηθικής.

Ø Ο/Η εκπαιδευτικός εισάγει τους/τις μαθητές/τριες στο μάθημα της Ηθικής και στη συνέχεια, αξιοποιώντας στοιχεία από το εισαγωγικό κείμενο, παρέχει πληροφορίες για τη φιλοσοφική σχολή των Στωικών (εποχή εμφάνισης, κύριοι εκπρόσωποι, βασικές αντιλήψεις κ.ά.). Για τον Στωικισμό βλ. και α) Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας Α΄, Β΄, Γ΄ Γυμνασίου, 3. Στωικισμός, σελ. 174, β) Β. Κάλφας, Γ. Ζωγραφίδης, Αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι, 11. Μελετώντας τον κόσμο και παρηγορώντας την ψυχή: Η στωική τέχνη της ζωής, 12.4. Γνωριμία με τον ρωμαϊκό στωικισμό και 12.5. Ο φιλόσοφος μπροστά στην εξουσία και ο φιλόσοφος στην εξουσία: Σενέκας και Μάρκος Αυρήλιος (https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/history/filosofia/contents.html).

Ø Οι μαθητές/τριες μελετούν το κείμενο 2 για τη στωική αντίληψη περί της σχέσης του ατόμου με τους άλλους και, βάσει αυτού, σχεδιάζουν το δικό τους διάγραμμα της οικουμένης, συζητώντας για τα κριτήρια που θα χρησιμοποιήσουν (σχετική δραστηριότητα του κειμένου).

Ø Οι μαθητές/τριες, με αφετηρία το κείμενο 3 και τις αντιλήψεις των Στωικών για τη σχέση ελευθερίας-ευτυχίας, καλούνται να κρίνουν τις σχετικές απόψεις απαντώντας στις ερωτήσεις του τέλους της ενότητας.

2

1ο Θεματικό Πεδίο: Ηθικά ερωτήματα και ηθικές θεωρίες

3. Δίκαιο και δικαιοσύνη

Οι μαθητές/τριες να:

1. Ορίζουν την έννοια του δικαίου και να αντιλαμβάνονται τη σημασία του.

2. Αντιλαμβάνονται τη σχέση του δικαίου με τη δικαιοσύνη και την Ηθική.

Ø Οι μαθητές/τριες, λαμβάνοντας υπόψη το εισαγωγικό κείμενο, συζητούν για τη σχέση του δικαίου με την ηθική.

Ø Οι μαθητές/τριες διαβάζουν το κείμενο 1 και προβληματίζονται για περιπτώσεις ύπαρξης άδικων νόμων, σε συνδυασμό με τη σχετική δραστηριότητα.

Ø Με αφόρμηση το κείμενο 3 και την αντίστοιχη ερώτηση, εξετάζεται το θέμα της υπακοής στους νόμους της πολιτείας και αναζητούνται οι λόγοι που υπαγορεύουν αυτή την στάση.

1

1ο Θεματικό Πεδίο: Ηθικά ερωτήματα και ηθικές θεωρίες

4. Οι θεωρίες του κοινωνικού συμβολαίου

Οι μαθητές/τριες να:

1. Γνωρίζουν βασικά στοιχεία των θεωριών κοινωνικού συμβολαίου του Τόμας Χομπς, του Τζον Λοκ και του Ζαν Ζακ Ρουσσώ και να επισημαίνουν τις διαφορές τους.

Ø Αρχικά, επιχειρείται να διαμορφωθεί ένας ορισμός του «κοινωνικού συμβολαίου».

Ø Οι μαθητές/τριες μελετούν τα κείμενα 1-3 και αναζητούν σε αυτά βασικές αξίες που συνδέονται με την έννοια του κοινωνικού συμβολαίου (π.χ. ελευθερία, ισότητα).

Ø Η ενότητα μπορεί να διδαχθεί διαθεματικά σε συνδυασμό με τα μαθήματα της Ιστορίας και της Φιλοσοφίας Β΄ Λυκείου. Για τις κυριότερες θεωρίες του κοινωνικού συμβολαίου (Χόμπς, Λοκ, Ρουσσώ), βλ. και τα σχολικά εγχειρίδια:
α) Ιστορία Β΄ Γενικού Λυκείου (Κεφάλαιο 7, Ενότητα 1. Ο Διαφωτισμός, β. Οι ιδέες και οι φορείς του, σελ. 161-162),
β) Αρχές Φιλοσοφίας Β΄ Γενικού Λυκείου (Κεφάλαιο 7, Ενότητα Δεύτερη: Κοινωνικό Συμβόλαιο και Δημοκρατικές Πολιτείες, 1. Η έννοια του κοινωνικού συμβολαίου – Δημοκρατική νομιμοποίηση των πολιτικών θεσμών, σελ. 174, σε συνδυασμό με τις πηγές 1 και 2 των σελ. 178-179).

Ø Μπορεί να ανατεθεί στους/στις μαθητές/τριες η εκπόνηση ατομικών ή ομαδικών εργασιών με θέμα τις θεωρίες του κοινωνικού συμβολαίου (π.χ. σύγκριση των θεωριών, αναζήτηση ομοιοτήτων και διαφορών κ.ά.).

1

1ο Θεματικό Πεδίο: Ηθικά ερωτήματα και ηθικές θεωρίες

5. Ηθικός εγωισμός

Οι μαθητές/τριες να:

1. Αντιλαμβάνονται την επίδραση της εγωιστικής συμπεριφοράς στην κοινωνία και να γνωρίζουν την επιχειρηματολογία του ηθικού εγωισμού.

Ø Οι μαθητές/τριες διαβάζουν το εισαγωγικό κείμενο και καταγράφουν τις μορφές «εγωισμού» που αναφέρονται σ’ αυτό.

Ø Με αφορμή τα κείμενα 1-2 και τις σχετικές ερωτήσεις εξετάζονται αναλυτικότερα οι έννοιες του «ψυχολογικού» και του «ηθικού εγωισμού».

1

1ο Θεματικό Πεδίο: Ηθικά ερωτήματα και ηθικές θεωρίες

6. Πολιτισμικός σχετικισμός

Οι μαθητές/τριες να:

1. Αντιλαμβάνονται τις πολιτισμικές επιδράσεις στη διαμόρφωση ηθικών κανόνων και να μπορούν να αξιολογούν τις ηθικές αξίες εντός και εκτός του πολιτισμικού τους πλαισίου.

2. Γνωρίζουν ότι αυτό που εμφανίζεται ως πολιτισμικός σχετικισμός μπορεί να ερμηνευτεί και ως πλουραλισμός.

Ø Ο/Η εκπαιδευτικός ζητά από τους/τις μαθητές/τριες να ανακαλέσουν στη μνήμη τους ηθικές, θρησκευτικές και κοινωνικές πρακτικές ή αξίες παλαιότερων περιόδων της ελληνικής ιστορίας (π.χ. αυτές που αναφέρονται στα ομηρικά έπη) και να πραγματοποιήσουν τη σχετική δραστηριότητα του κειμένου 1. Στη συνέχεια, γίνεται προσπάθεια να οριστεί η έννοια του «πολιτισμικού σχετικισμού».

Ø Αξιοποιούνται στοιχεία από το 1ο Ενδεικτικό Διδακτικό σενάριο του Οδηγού Εκπαιδευτικού για το μάθημα της Ηθικής στις Α΄, Β΄ και Γ΄ τάξεις Λυκείου, σελ. 18-23 (https://www.iep.edu.gr/programmata-spoudon-2/).

1

1ο Θεματικό Πεδίο: Ηθικά ερωτήματα και ηθικές θεωρίες

8. Ελευθερία και υπευθυνότητα

Οι μαθητές/τριες να:

1. Διακρίνουν τα όρια της ατομικής ελευθερίας και να προβληματίζονται για τις ευθύνες που υπαγορεύουν οι ηθικές αρχές.

Ø Οι μαθητές/τριες, με βάση όσα αναφέρονται στο εισαγωγικό κείμενο προβληματίζονται σχετικά με τα κύρια θέματα της ενότητας:
α) τα όρια της ατομικής ελευθερίας μας εντός μιας οργανωμένης κοινωνίας και
β) την ευθύνη που έχουμε για τη συμπεριφορά μας, ειδικά σε σχέση με κάποιες ηθικές αρχές.

Ø Ως προς το πρώτο θέμα, χρήσιμη είναι η μελέτη του κειμένου 1, ώστε να κατανοηθούν κάποιες βασικές αρχές που περιορίζουν την ατομική ελευθερία του ατόμου εντός του κοινωνικού πλαισίου.

Ø Ως προς το δεύτερο θέμα, μπορεί να μελετηθεί το κείμενο 2, σε συνάρτηση με τη σχετική δραστηριότητα, ώστε να επισημανθούν περιπτώσεις ή παράγοντες που είναι δυνατόν να απαλλάξουν κάποιον από την ηθική υπευθυνότητα για τις πράξεις του.

1

1ο Θεματικό Πεδίο: Ηθικά ερωτήματα και ηθικές θεωρίες

10. Η αγάπη για τον εαυτό μου και τους άλλους

Οι μαθητές/τριες να:

1. Αναγνωρίζουν τον ρόλο της αγάπης ως συναισθήματος που μπορεί να ενδυναμώσει τις αξίες και τις πράξεις των ανθρώπων και φτάνει πέρα από τη δικαιοσύνη.

Ø Λαμβάνοντας υπόψη το κείμενο 2, ζητείται από τους/τις μαθητές/τριες να καταγράψουν «πράγματα», εκτός από συγκεκριμένα πρόσωπα, που θα μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενα της αγάπης τους και να δώσουν νόημα και αξία στη ζωή τους (ερώτηση του κειμένου).

Ø Με αφορμή το κείμενο 3, συζητείται η σχέση μεταξύ της δικαιοσύνης και της αγάπης και ειδικότερα ο τρόπος με τον οποίο συμβιβάζονται αφενός η προσπάθεια να φερόμαστε σε όλους με τον ίδιο τρόπο και αφετέρου η αγάπη που μπορεί να δείχνουμε για συγκεκριμένα πρόσωπα.

1

Σύνολο προβλεπόμενων διδακτικών ωρών

8